Church History — Part 1: Three Battles (AD 30–400)

Note: This post is compiled from David Pawson's History of the Church lecture series (Part 1: AD 30–400), approximately 58 minutes long. All major arguments come directly from Pawson. Wherever I looked something up, checked it against the historical sources, or corrected a small detail, I've left it as an amber margin note woven right into the text — the way you'd jot in the margin of a book you're reading.

The most astonishing story in history

Paul’s letter to the Romans: "Their voice has gone out to all the earth, and their words to the ends of the world."

David Pawson opens with a simple but stunning question: How did Christianity spread from a handful of fishermen in AD 30, across the then-known world by AD 400, replacing every other religion along the way?

They did it without an army. Without money. Without influential people. And they did it against the full might of the Roman Empire.

And who were they? Pawson stresses the point: mostly nobodies. Paul wrote to the church at Corinth, "Look at yourselves — not many wise, not many powerful, not many of noble birth." The early Church was largely made up of slaves and the lowest ranks of society — and yet these were the people who won an empire.

This is the most astonishing story in human history.

---

The Starting Point: End of Acts (AD 60)

The Book of Acts covers the first 30 years of Church history — AD 30 to AD 60. It's an unfinished story: from Jerusalem, the capital of the sacred world, to Rome, the capital of the secular world.

But the story kept spreading outward in ripples.

Pawson summarizes the advantages the early Church had:

Roman roads. Straight roads running around the Mediterranean world, allowing apostles and merchants to travel without passports or visas.

Common Greek language. The whole empire spoke one language — the gospel could be preached in one tongue.

Pax Romana. The Roman peace — people could travel from country to country without fear of war.

Jewish communities. In most large towns, groups of Jews already knew the Old Testament and were willing to listen.

A morally and spiritually sick empire. People were hungry for something real.

And yet Pawson says: even with these advantages, this was an astonishing triumph.

They had no buildings. No denominational organizations. No headquarters. No financial resources. No committees. And yet they did it.

The organization of the early Church. Utterly simple: local groups called churches, each with elders for spiritual leadership and deacons for practical service. Between churches moved apostles who planted new ones, evangelists who preached the gospel, and prophets who brought the word of God. That is the only organization you find in the New Testament.

Their worship. Baptism by immersion. Bread and wine at the Lord's Supper. A mixture of fixed prayers and free prayer. Singing — no instruments, no choirs, but they loved to sing.

---

Three Battles

Pawson's core analytical framework: in the first four centuries, the Church had to fight three great battles — and in each one, it won.

The first battle — Spiritual, beginning with the Jews. The second battle — Mental, beginning with the Greeks. The third battle — Physical, beginning with the Romans.

Pawson says: we are fighting the same three battles today. That is why he teaches history — because this is not the past. It is the present.

---

First Battle: Spiritual — Against Syncretism

There is a popular idea — then and now — that Christianity must be mixed with other religions. That all religions are basically the same. That we're all traveling to the same God by different roads.

Pawson tells of picking up a hitchhiker, a student training to teach religious knowledge. The young man didn't believe in God, but his goal was to show children that all religions are fundamentally the same.

This is the spiritual battle the early Church faced.

The first martyr: Stephen

The first person to give his life for Jesus was Stephen — and he died for this one thing: declaring that Christianity would never mix with Judaism. That Judaism had become obsolete. That Christianity was unique and could not be diluted.

The Jews were so angry they dragged him outside the city wall and stoned him to death.

Jesus himself knew the two would not mix. Pawson recalls his teaching: to do so is like pouring new wine into old wineskins, or sewing a patch of unshrunk cloth onto an old garment — sooner or later it pulls and tears away. The two cannot be blended.

But the battle didn't end with Stephen. Paul was drawn in, and Peter was flung into it against his will — Peter, a Jew to his fingertips who had no time for Gentiles until God had to teach him otherwise. When the Temple in Jerusalem was destroyed by the Roman armies in AD 70, people might have thought that was the end of Judaism. But it wasn't.

For three hundred more years, various sects kept trying to drag Christians back under the Jewish law. Pawson names them: the Nazarenes and the Ebionites — who insisted that Gentile converts must still observe the Mosaic law and the Sabbath. They persisted for three full centuries.

"The people doing it today," Pawson observes, "are the Seventh-day Adventists — good Christians, many of them, but they are trying to bring us back under the Sabbath law of the seventh day."

Finally the battle was won: Christianity was unique, unmixed, independent of Judaism.

The Pantheon and the sin of syncretism

As the Roman Empire expanded, they built the Pantheon — literally "the house of all gods" (pan = all, theon = gods). Every time a new religion appeared, a statue of its deity was placed in a niche.

The Romans invited Christians to place a statue of Jesus in one of those niches.

The Christians refused. Absolutely refused.

Pawson observes: when he visited the Pantheon, all the niches were empty — but there was a statue of Jesus, because the building was eventually taken over by the Church and turned into a place of worship. That was victory, not compromise.

This policy is called syncretism — the mixing of religions. This was the battle the Church had to fight.

"Religio Licita" — Legal Religion

The Roman Empire had a religion registration system. If you registered, your religion became religio licita — a legal faith recognized by the state.

Christians refused to register. They said: We are not a religion. We are followers of Jesus Christ.

This made their lives considerably more dangerous.

When Caesar Became God

Gradually, all the religions found their niches in the Pantheon — and finally, they placed a statue of Caesar there. Caesar became a god. And the Roman Empire declared: from now on, our religion is the worship of Caesar. Burn incense to Caesar. Say "Caesar is Lord."

That is when the physical battle began.

But there is an interesting double charge of atheism: the Romans called Christians atheists because they refused to worship the Roman gods. And Christians called the Romans atheists — because despite all their gods, they had no God. The word "atheist" appears once in the Bible — in Paul’s letter to the Ephesians, where Paul tells the Gentiles they were "without God in the world."

That is why Paul at Athens said to the Athenians: "I have seen all your altars — but I noticed one inscribed: To The Unknown God. I have come to tell you about that God — the one God you do not know." Atheists, every one of them.

---

Second Battle: Mental — Against Philosophy

This was the harder battle because it happened inside the Church, not outside it.

The Greeks were the brilliant thinkers. The intellectuals. The know-alls. And when Christianity encountered the intellectual world, the greatest danger was that intellectuals would alter Christianity — producing what they claimed was a superior form of it, compromising truth to fit the intellect.

Pawson says: "There are many questions that I have with my intellect that I still haven't got answered. But thank God I got to the point where I was prepared to believe before I got my intellect entirely satisfied."

This battle had to be fought with words and pens — and some of the finest writings in Church history come from it. Irenaeus wrote five books under the title Against Heresies — a systematic refutation of every branch of Gnostic thought. Origen of Alexandria produced an astonishing 6,000 books, letters, and pamphlets in defence of the faith. The intellectual arsenal of the early Church was formidable.

The battle with Marcion

Marcion was the first to take scissors to the Bible. He didn't like the God of wrath in the Old Testament, and concluded that the God of the Old Testament was a different God from the God of the New Testament.

His solution: cut out the whole Old Testament.

But then he found he needed to cut more. Revelation looked too much like the Old Testament — out. Paul said some uncomfortable things — out. Even the Gospels had passages he didn't like — out.

Pawson notes: "He was the first to discover that when you apply the scissors to the Bible, you cannot stop."

He ended up with two Gods — one for the Old Testament, one for the New.

That is a heresy we are still fighting today.

The battle with Gnosticism

This was a much larger battle. Gnosticism came from a mixture of thought — Egyptian, Persian, possibly Indian — with one basic philosophy:

Spiritual things are good. Material things are evil.

This led to a chain of damaging conclusions:

• If matter is evil → God could not have created it.
• If matter is evil → Jesus could not have had a physical body.
• Therefore → Jesus only appeared to have a body. He was a phantom.
• Therefore → He did not really die. He was never hungry or tired.
• Therefore → The resurrection of the body is absurd.

Pawson explains: "This is why John wrote his Gospel and his First Epistle — he was fighting this thinking inside the Church."

The opening of 1 John: "That which we have heard, which we have seen with our eyes, which we have looked at and our hands have touched — this we proclaim concerning the Word of life..." — that is combat against Gnosticism.

The greatest minds of the Church set themselves against it: Tertullian of Carthage in North Africa, Clement and Origen of Alexandria, and Cyprian — all wrote to refute this thinking.

Three achievements of the mental battle

The Church did three things to win this battle:

1. The New Testament Canon. With so many false gospels circulating, the Church needed to identify what was real. They collected all the books that genuinely traced back to the apostles — those who received truth directly from Jesus. By AD 200, the New Testament had been assembled. We have the New Testament today because of that battle.

2. The Creeds. To state the faith clearly, the Church began making lists — creeds (from credo = "I believe"). The Apostles' Creed is a direct answer to Gnosticism:

• "I believe in God the Father Almighty, Maker of heaven and earth" — God did make material reality.
• "Jesus... suffered under Pontius Pilate, was crucified, dead and buried" — He had a real body.
• "I believe in the resurrection of the body" — the body is good.

3. Councils. Not to organize the Church, but to share the battle and close ranks for the faith.

The battle with Arianism — Is Jesus fully God?

When Constantine became a Christian in AD 312, he discovered the Church was in a terrible state of argument. The cause: a tall, handsome, brilliantly gifted preacher from Alexandria named Arius was teaching exactly what Jehovah's Witnesses teach today — that Jesus Christ is not quite God.

Arius said: Jesus is the "Son of God" but not God Himself. He was created, not begotten. He is like God but not God.

This swept through the Church like a craze, like a women's fashion trend — almost the entire empire followed Arius.

Only one person saw what was happening and dared to stand against it.

His name was Athanasius. He was a young deacon, physically small — some called him a dwarf. Arius was a tall, commanding bishop with thousands of admirers. Athanasius said: "That is wrong. And I will fight it."

The Latin proverb was born: Athanasius contra mundum — "Athanasius against the world."

In his lifetime he was exiled five times by four different emperors. He never gave up.

Eighty and six years have I served Him, and He has never done me wrong. How then can I blaspheme my King whom I serve? — Polycarp (c. AD 155)

---

The Council of Nicaea (AD 325)

Constantine summoned about 300 bishops from across the empire — he had no room large enough in Constantinople, so they crossed the Sea of Marmara to a city called Nicaea (modern-day İznik, Turkey).

The bishops entered the hall bearing the marks of persecution on their bodies — in Pawson's words, "the maimed and the lame came in." The physical battle had just ended, and its veterans were sitting in the room to fight the mental battle.

Athanasius — still only a deacon, too young to be admitted to the main debate — sat outside. But he was the central figure in the argument. He continuously passed arguments through a friend: the friend ran in, presented Athanasius's point, then ran out to relay Arius's response so Athanasius could counter it.

The debate turned on two words:

• ὁμοούσιος (homoousios): Jesus is "of the same substance" as the Father — Jesus is God.
• ὁμοιούσιος (homoiousios): Jesus is "of similar substance" — Jesus is like God.

The difference: one letter ι (iota). But it was the difference between faith and heresy.

Athanasius prevailed. The Council of Nicaea produced the Nicene Creed:

"I believe in one Lord Jesus Christ... God of God, Light of Light, very God of very God, begotten not made, being of one substance with the Father..."

And every Christmas, we still sing it: "Hark! The Herald Angels Sing — God of God, Light of Light eternal..." We are singing the outcome of the Council of Nicaea.

---

Third Battle: Physical — Against Roman Persecution

In the first four centuries, the Church never used physical force to establish the gospel. The Inquisition was to come much later. The only force they used was love.

But physical force was used against them, again and again.

Why did Christians suffer so much?

People blamed the rumors — that Christians were cannibals (a misunderstanding of the Lord's Supper), that they held obscene "love feasts," that they refused to participate in normal social customs, that they were a secret society threatening imperial security.

But Pawson says: those were not the real reason.

The real reason is the words of Jesus himself: "They have hated me without a cause." There is an irrational hatred in the depths of the human heart toward God — and therefore toward His people.

Pawson goes further — and this needs context: he argues that "the other side of anti-Semitism is the attitude of the Jews toward Christians," and that "it was the Jews who first caused the sufferings of Christians, again and again." (Note: this is how Pawson framed it in the 1960s. Acts does record early opposition from some Jewish leaders, but modern historians are cautious about such collective attribution — the great majority of later persecutions came from the Roman state, not Jewish communities.)

Nero and the beginning of persecution (AD 64)

One day Pawson stood in the ruins of Nero's palace gardens in Rome, knowing that the soil was soaked with blood.

The mad emperor Nero, in his ambition to rebuild Rome as a great metropolis, allegedly set the city on fire. Fourteen of seventeen districts were razed. Hundreds died. When blame began to fall on Nero, he looked for a scapegoat: "The Christians did it."

He arrested every Christian within reach of Rome. He wrapped them in the skins of wild beasts and set his dogs on them. He beheaded them. He crucified them. And finally — he covered them with pitch, stuffed them alive into barrels, and lit them as human torches in his garden while he drove his chariot madly around in the darkness.

That was the beginning. And from then until AD 300, the Church endured ten periods of persecution — the most frightful it had ever known.

Pawson holds up an old book he picked up secondhand — Foxe's Book of Martyrs, once compulsory Sunday reading for Christians. He notes it shows that, down to the time it was written, there had never been a ten-year period without Christians suffering martyrdom — "and there still isn't."

The Apostle John on Patmos

Around AD 95, Emperor Domitian exiled John — the last of the twelve apostles — to the salt mines, then to the tiny island of Patmos in the Aegean Sea, where he was chained to a prison wall.

From that prison cell came the Book of Revelation — just as Bunyan would later write Pilgrim's Progress from Bedford jail.

Pawson cites Paul: "I may be in chains, but the word of God is not bound."

Pliny and Trajan (c. AD 110)

Around AD 110, the new governor Pliny arrived in Bithynia in Asia Minor. He was astonished — the pagan temples were deserted, the idolatrous shrines had no business. He asked why.

"The Christians, sir. There are too many of them."

Pliny began arresting and executing Christians. But he was puzzled — both by their ever-growing numbers and by the quality of their lives. Finally he sent a spy into one of their early morning services.

The spy returned with his report: "They meet before daybreak. They sing hymns to Christ as God. Then they take an oath — a sacramentum — not to steal, not to commit adultery, not to murder."

Pliny was so puzzled he wrote to Emperor Trajan. Trajan's reply: don't accept anonymous accusations, but if someone is confirmed as anti-Roman religion, test whether they will say "Caesar is Lord." If they won't — execute them.

Ignatius of Antioch

Ignatius was the bishop of Antioch — Pawson calls him "one of the youngest ministers of the Church in those days." He was arrested and escorted from Antioch to Rome to be thrown to the wild beasts in the Colosseum.

His journey was a pageant of triumph. All along the road, Christians left their homes and walked with him for stretches, sharing fellowship with the man walking to his death.

Pawson reads from one of Ignatius's own letters: "Now I begin to be a disciple. He who is near the sword is near to God. He who is among the wild beasts is in company with God."

Ignatius wrote unforgettable letters every night as he rested — chained to his Roman soldier. He wrote to Polycarp, the bishop of Smyrna: "Stand fast, firm as an anvil, though often smitten."

Forty years later, Polycarp was martyred.

Polycarp at Smyrna (c. AD 155)

The Roman games were being held at Smyrna to honor the emperor. The crowd grew excited. Blood began to flow. Then someone cried, "Away with the atheists!" — and eleven Christians were dragged into the arena, called atheists, and thrown to the lions. Then the crowd cried for Polycarp.

A soldier was sent to arrest him. They came to a small cottage outside Smyrna. They knocked. Polycarp came to the door. They didn't recognize him and asked: "Is there a man called Polycarp here?"

He could have said no. He was tempted to. But the Lord gave him the victory. He said, "I am Polycarp," and held out his wrists for the chains.

In the arena, the governor looked at the old man's white hair and said: "Have pity on your age. Just curse Christ and you can go back to your cottage."

Polycarp replied:

"Eighty and six years have I served Him, and He has never done me wrong. How then can I blaspheme my King whom I serve?"

They could do nothing but kill him. The lions had been taken away, so they built a bonfire and tied him to a stake. But the wind was strong and blew the flames away from Polycarp — which deeply impressed the crowd. Finally, a Roman soldier, out of pity for the old man, plunged a dagger into his heart.

The Christians recorded that martyrdom, and ended the account with these words: "...Quintus Statius Quadratus being consul, but Jesus Christ being King forever." Quadratus's name goes down as the executor. Jesus Christ's name goes down as King.

Blandina at Lyon (AD 177)

The persecution spread to France. At Lyon, the aged minister Pothinus was thrown into prison and died there. Then they took a young slave girl in her teens — her name was Blandina.

They tortured her from morning till evening. Her tormentors grew tired and weary and acknowledged they were conquered — they could do no more to her.

Her comfort and relief in the pain was this repeated cry: "I am a Christian, and there is nothing vile done by us."

The next day — after the scourging, after the wild beasts, after the red-hot chair — she was enclosed in a net and thrown before a bull. The bull tossed her. And she died.

The historian records: "She, like a noble mother who had cheered on her children, hastened to them with joy and exultation, as though she were bidden to a marriage feast."

A Woman in a North African Prison

Pawson recounts another story from North Africa. A Christian woman was imprisoned. Her infant was in the cell next door — starving, crying. She was not allowed to nurse her child. Her tormentors made the offer: "You can feed your baby as soon as you say Caesar is Lord."

She refused. And this was her answer:

"We give honour to Caesar as Caesar. But we render fear and worship to Christ as Lord."

The persecutions of Decius and Diocletian

After about 30 years of peace, under Emperor Decius (c. AD 249–251), for the first time Rome systematically tried to crush Christianity empire-wide — not just locally.

Pawson says this was a time of grief because many Christians gave in. Some said "Caesar is Lord." Some bribed officials. Some fled. This created a painful problem: when peace returned, those who had denied Christ wanted to come back to the Church. What should be done? This nearly tore the Church in two.

After Decius came 40 years of peace — and the Church grew in numbers, wealth, and influence.

Then came "Satan's last fling" — under Diocletian (AD 303): he ordered every church destroyed, every Bible burned, every Christian in Roman office dismissed, and every Christian to be beheaded, burned, or drowned.

Pawson notes: "Satan knew he was losing. There were too many Christians now. The Empire was being overrun. And this was the final battle."

---

Victory: Constantine and the Milvian Bridge (AD 312)

AD 312. Constantine was about to march against the enemies of Rome. And in that moment — Pawson honestly says he cannot separate truth from fiction in what has come down to us — Constantine saw a vision in the sky. He saw a cross, and heard a voice: "In hoc signo vinces" — "In this sign, conquer."

He painted the cross on the shield of every Roman soldier. And declared: "From now on, I am a Christian. And so are you."

Pawson is not sure this was entirely a good thing. But the emperor had become a Christian.

And Constantine declared:

• Sunday would be a day of rest (for the first time in history)
• Women would be valued more highly in the Empire
• Slaves would be treated properly

That was the end of the physical battle in the Roman Empire. The persecutions ceased.

But the spiritual and mental battles were not yet fully won.

Julian, Constantine's kinsman, and the pagan revival attempt

Pawson says: "Constantine had two young kinsmen — one called Julian." They declared: "We don't like what he did. We are going to restore the Roman pagan gods."

They reopened the pagan temples.

Nobody came.

It was too late. The spiritual battle had been won. By AD 400, only one religion was prominent across the Roman Empire.

The spread across the empire

By AD 400, Christianity had reached:

• Britain: St. Alban — the first martyr in Britain, a Roman soldier dying for Jesus. We still call the place St. Albans.
• Africa: The Church spread deep into Africa
• Syria and India: The Church spread eastward
• All of the Roman Empire: The then-known world had heard the gospel

The physical battle was won. The mental battle was won. The spiritual battle was won.

The Church had captured the world for Jesus Christ by AD 400.

---

What Made the Church Grow Under Suffering

Pawson makes two important observations about all those persecutions.

First observation — The painful truth: While we know the names of many martyrs, we also know that thousands of Christians gave in under persecution. Some said "Caesar is Lord." Some bribed officials. Some fled. This is the painful truth. And when peace came, they wanted to return to the Church — which nearly tore the Christian community in two.

Second observation — The great paradox: The Church never grew so strongly or so quickly as under those sufferings.

Tertullian — the North African Christian — said the immortal words: "The blood of the martyrs is the seed of the Church."

If you want to plant a church — plant a martyr. That is what Tertullian said.

And this is the painful but real answer to why the Church suffered: because persecution sifted the membership. It reduced Gideon's men to the 300 who could take it. It made the Church what it ought to be — a noble army.

Pawson concludes: the answer to the suffering is not something I can fully understand. But it is true: where a Church suffers, it grows.

East of the iron curtain, it is the physical battle. West of the iron curtain — here in England, here where we are — it is the mental battle. And it is harder. — David Pawson

---

We Are Fighting the Same Battles Today

This is why Pawson teaches history.

The spiritual battle today: Just weeks before this lecture was given (1960s), at the most prominent church in Cambridge, a service was held for the "World Congress of Faiths" — Buddhists, Hindus, Baha'is, Jews, Christians, all present to worship together. Condition of participation: the name of Jesus Christ must not be mentioned.

That is the battle we are fighting.

The Bible predicts there will be a unified world religion — and those who refuse to join will not be allowed to buy food (Revelation).

The mental battle today: The philosophy of our time isn't called Gnosticism — it's called existentialism. You find it in the literature of Jean-Paul Sartre, in Debussy's music, in Picasso's art, in pop culture. You find it in the drug culture of the young. You find it in Marshall McLuhan's declaration that "the medium is the message." And in theology, you see it in people like Bultmann and Tillich — popularized by people like John Robinson (Bishop of Woolwich) with his controversial book Honest to God, and Howard Williams, then president of the Baptist Union.

These are people redefining Christianity according to a pagan philosophy — one that is fundamentally atheist, making God impersonal or nonexistent. "God is dead" — that phrase is the result of Christian theologians following this philosophy.

Pawson says: the mental battle needs the finest brains we can produce. It must be fought with words and pens. And we need the courage to say: "This is not the Christian faith. This is not what we believe."

The physical battle today: East of the Iron Curtain (this lecture was given during the Cold War), the physical battle rages — just like the first century.

Pawson tells of Richard Wurmbrand — who had been tortured in Romanian Communist prisons and was present at this meeting — who was on his way to Cambridge to confront a churchman who had hosted the "World Congress of Faiths" service and had called Jesus a homosexual.

Martin Luther, 450 years before this lecture, nailed his theses to the church door. Pawson asks: "Where would we go today to nail things to church doors?" This is the mental battle. It is here. It is inside our churches.

Pawson concludes:

"Why should it be left to Wurmbrand — who has already fought the physical battle in the east — to fight both battles? This is the battle we must fight. And we must say very clearly and lovingly: this is the faith. We are not altering it for the intellectuals of today. This is the only gospel that saves."

---

Three battles left three enduring legacies

01

An uncompromised identity

The Church held to its confession about Jesus under pressure to blend religions.

02

A faith made articulate

Scripture, canon, and creeds helped the Church answer intellectual challenges.

03

A community that endured

Communities endured persecution; after Constantine it ended, but the story did not.

The legacy is not a decorative image; it is the way the Church keeps its identity, articulates its faith, and lives through pressure.

Ghi chú: Bài viết này được soạn lại từ bài giảng History of the Church của David Pawson (Phần 1: AD 30–400), dài khoảng 58 phút. Tôi không đoán hay thêm thắt — tất cả các luận điểm chính đều đến trực tiếp từ ông Pawson. Còn những chỗ tôi tự tra cứu, đối chiếu nguồn sử liệu hay đính chính một chi tiết nhỏ, tôi để thành các ghi chú màu vàng xen ngay trong bài — như cách ta ghi vài dòng bên lề một cuốn sách đang đọc.

Một câu chuyện đáng kinh ngạc nhất lịch sử

thư Rô-ma: "Tiếng của họ đã vang ra khắp đất, và lời của họ đã đến tận cùng thế giới."

David Pawson bắt đầu bài giảng với một câu hỏi đơn giản nhưng gây chấn động: Làm thế nào mà từ năm AD 30 đến năm AD 400, bắt đầu chỉ với một nhóm nhỏ ngư dân, Cơ Đốc giáo lan rộng khắp thế giới được biết đến lúc bấy giờ, cho đến khi nó thay thế mọi tôn giáo khác?

Họ đã làm điều đó mà không có quân đội. Không có tiền bạc. Không có người có ảnh hưởng. Và họ làm điều đó với toàn bộ sức mạnh của đế quốc La Mã chống lại họ.

Mà họ là ai? Pawson nhấn mạnh: phần đông chẳng phải người quyền thế. Phao-lô viết cho hội thánh ở Cô-rinh-tô: "Hãy nhìn anh em xem — chẳng có mấy người khôn ngoan, mấy người quyền thế, mấy người sang trọng." Hội Thánh đầu tiên phần lớn là nô lệ và những con người thấp cổ bé họng nhất trong xã hội — vậy mà chính họ đã thắng cả một đế quốc.

Đây là câu chuyện đáng kinh ngạc nhất trong lịch sử nhân loại.

---

Điểm Khởi Đầu: Kết Thúc Sách Công Vụ (AD 60)

Trong Kinh Thánh, Sách Công Vụ ghi lại khoảng 30 năm đầu tiên của lịch sử Hội Thánh — từ AD 30 đến AD 60. Đó là một câu chuyện chưa kết thúc: từ Giê-ru-sa-lem là thủ đô thế giới thánh, đến Rô-ma là thủ đô thế giới thế tục.

Nhưng câu chuyện vẫn tiếp tục lan rộng như những gợn sóng.

Pawson tóm tắt những lợi thế mà Hội Thánh đầu tiên có được:

Đường La Mã. Những con đường thẳng tắp chạy khắp vùng Địa Trung Hải, cho phép sứ đồ và thương nhân đi lại tự do mà không cần hộ chiếu hay visa.

Tiếng Hy Lạp chung. Cả đế quốc nói một ngôn ngữ — tin lành có thể được rao giảng bằng một thứ tiếng.

Pax Romana. Hòa bình La Mã — người ta có thể đi từ nước này sang nước khác mà không sợ chiến tranh.

Các cộng đồng Do Thái. Ở hầu hết các thành phố lớn, có những nhóm người Do Thái đã biết Cựu Ước và sẵn sàng lắng nghe.

Đế quốc bệnh tật về đạo đức và tâm linh. Người ta đang khao khát điều gì đó chân thật hơn.

Và thế mà Pawson nói: dù có những lợi thế ấy, đây vẫn là một chiến thắng phi thường.

Họ không có tòa nhà. Không có tổ chức giáo phái. Không có trụ sở. Không có nguồn tài chính. Không có ban điều hành. Nhưng họ đã làm được.

Tổ chức của Hội Thánh đầu tiên. Hoàn toàn đơn giản: các hội thánh địa phương, mỗi hội có trưởng lão lãnh đạo phần thuộc linh và chấp sự phục vụ phần thực tiễn. Giữa các hội thánh có sứ đồ trồng hội thánh mới, nhà truyền giáo rao giảng tin lành, và tiên tri truyền đạt lời Đức Chúa Trời. Đó là toàn bộ tổ chức bạn tìm thấy trong Tân Ước.

Sự thờ phượng. Báp-têm bằng cách dìm mình xuống nước. Bánh và rượu trong Bữa Tiệc Thánh. Cầu nguyện tự do và cầu nguyện chung. Hát thánh ca — không có nhạc cụ, không có ban hợp xướng, nhưng họ yêu ca hát.

---

Ba Trận Chiến

Pawson đưa ra một khung phân tích cốt lõi: trong bốn thế kỷ đầu tiên, Hội Thánh phải chiến đấu ba trận chiến lớn, và trong mỗi trận, họ đều giành chiến thắng.

Trận chiến thứ nhất — Tâm linh, bắt đầu với người Do Thái. Trận chiến thứ hai — Trí tuệ, bắt đầu với người Hy Lạp. Trận chiến thứ ba — Thể xác, bắt đầu với người La Mã.

Pawson nói: chúng ta đang chiến đấu ba trận chiến tương tự ngày hôm nay. Đó là lý do ông giảng về lịch sử — vì đây không phải là quá khứ. Đây là hiện tại.

---

Trận Chiến Thứ Nhất: Tâm Linh — Chống Lại Sự Hỗn Hợp Tôn Giáo

Có một quan niệm phổ biến — ngày xưa và ngày nay — rằng Cơ Đốc giáo phải được hòa trộn với các tôn giáo khác. Rằng tất cả các tôn giáo về cơ bản là giống nhau. Rằng chúng ta đang đi đến cùng một Đức Chúa Trời theo những con đường khác nhau.

Pawson kể chuyện về một sinh viên anh ta chở nhờ xe. Chàng trai đang học để làm giáo viên dạy kiến thức tôn giáo, nhưng không tin vào Đức Chúa Trời. Mục tiêu của anh ấy: dạy cho học sinh thấy rằng tất cả các tôn giáo về cơ bản là giống nhau.

Đây chính là trận chiến tâm linh mà Hội Thánh đầu tiên phải đối mặt.

Người tử đạo đầu tiên: Stephen

Người đầu tiên hy sinh mạng sống vì Đức Chúa Jê-su là Stephen — và ông chết vì điều này: ông nói rằng Cơ Đốc giáo sẽ không bao giờ hòa trộn với Do Thái giáo. Rằng Do Thái giáo đã lỗi thời. Rằng Cơ Đốc giáo là độc đáo và không thể pha trộn.

Người Do Thái tức giận đến mức họ đưa ông ra ngoài thành và ném đá ông cho đến chết.

Chính Đức Chúa Jê-su cũng biết Cơ Đốc giáo không thể trộn với Do Thái giáo. Pawson dẫn lời Ngài: làm vậy chẳng khác nào đổ rượu mới vào bầu da cũ, hay vá một miếng vải mới chưa rút lên chiếc áo cũ — sớm muộn nó cũng kéo rách ra. Hai điều không thể pha trộn.

Nhưng trận chiến không dừng lại ở cái chết của Stephen. Phao-lô và Phi-e-rơ cũng bị lôi vào — đặc biệt Phi-e-rơ, một người Do Thái đến tận xương tủy, ban đầu không có ý gì với người Dân Ngoại, cho đến khi Đức Chúa Trời phải dạy cho ông một bài học. Đền thờ Giê-ru-sa-lem bị phá hủy vào năm 70 AD bởi quân đội La Mã — người ta tưởng đó sẽ là hồi kết của Do Thái giáo. Nhưng không.

Suốt ba thế kỷ, những giáo phái kỳ lạ vẫn cố gắng kéo Cơ Đốc nhân trở lại dưới Luật Pháp Do Thái. Pawson đặt tên: Nazarenes và Ebionites — những người lập luận rằng người Dân Ngoại cải đạo vẫn phải giữ luật Môi-se và Sabát. Họ kiên trì làm điều đó trong 300 năm.

"Những người đang làm điều đó ngày nay," Pawson quan sát, "là Cơ Đốc Phục Lâm An Thức Nhật — nhiều người trong số họ là Cơ Đốc nhân tốt, nhưng họ đang cố gắng đưa chúng ta trở lại dưới luật Sabát ngày thứ bảy."

Cuối cùng trận chiến được thắng: Cơ Đốc giáo độc đáo, không thể hòa trộn, không lệ thuộc vào Do Thái giáo.

Đền Pantheon và tội lỗi của sự đồng hóa

Khi đế quốc La Mã mở rộng, họ xây dựng Đền Pantheon — theo nghĩa đen là "nhà của tất cả các thần" (pan = tất cả, theon = thần). Mỗi khi một tôn giáo mới xuất hiện, một bức tượng của vị thần đó được đặt vào một góc tường.

Người La Mã đã mời Cơ Đốc nhân đặt tượng Đức Chúa Jê-su vào một góc của Đền Pantheon.

Cơ Đốc nhân từ chối. Tuyệt đối từ chối.

Pawson quan sát: khi ông đến thăm Đền Pantheon, tất cả các góc tường đều trống. Nhưng có một bức tượng của Đức Chúa Jê-su — bởi vì tòa nhà đó cuối cùng đã được Hội Thánh tiếp quản và biến thành nơi thờ phượng. Đó là chiến thắng, không phải sự thỏa hiệp.

Đây là chính sách được gọi là chủ nghĩa đồng hóa — syncretism — hòa trộn tôn giáo. Đây là trận chiến mà Hội Thánh phải chiến đấu.

"Religio Licita" — Tôn Giáo Hợp Pháp

Đế quốc La Mã có một hệ thống đăng ký tôn giáo. Nếu bạn đăng ký, tôn giáo của bạn trở thành religio licita — tôn giáo hợp pháp, được nhà nước công nhận.

Cơ Đốc nhân từ chối đăng ký. Họ nói: Chúng ta không phải là một tôn giáo. Chúng ta là những người theo Đức Chúa Jê-su.

Điều này khiến cuộc sống của họ trở nên nguy hiểm hơn nhiều.

Khi Caesar Trở Thành Thần

Dần dần, các tôn giáo khác đều được đặt vào Đền Pantheon — và cuối cùng, họ đặt tượng của Caesar vào đó. Caesar trở thành thần. Và đế quốc La Mã tuyên bố: từ nay, tôn giáo của chúng ta là thờ phượng Caesar. Hãy đốt hương cho Caesar. Hãy nói "Caesar là Chúa".

Đó là khi trận chiến thể xác bắt đầu.

Nhưng điều thú vị là hai cáo buộc vô thần đi theo hai hướng: người La Mã gọi Cơ Đốc nhân là vô thần vì họ không tin vào các thần La Mã. Và Cơ Đốc nhân gọi người La Mã là vô thần — vì dù họ có bao nhiêu thần đi chăng nữa, họ không có Đức Chúa Trời. Từ "vô thần" xuất hiện một lần trong Kinh Thánh — trong thư Ê-phê-sô, nơi Phao-lô nói với người Dân Ngoại: "anh em... sống không có Đức Chúa Trời."

Đó là lý do tại sao Phao-lô ở Athens đã nói: "Tôi đã thấy tất cả các bàn thờ của các bạn — nhưng tôi để ý một bàn thờ có ghi: Cho Đức Chúa Trời Không Quen Biết. Tôi đến đây để kể cho các bạn về Đức Chúa Trời đó — Đấng duy nhất mà các bạn không biết." Vô thần — tất cả bọn họ.

---

Trận Chiến Thứ Hai: Trí Tuệ — Chống Lại Triết Học

Đây là trận chiến khó hơn vì nó xảy ra bên trong Hội Thánh, không phải bên ngoài.

Người Hy Lạp là những nhà tư tưởng xuất sắc. Và khi Cơ Đốc giáo gặp gỡ giới trí thức, nguy cơ lớn nhất là các trí thức sẽ làm thay đổi Cơ Đốc giáo — tạo ra một dạng "Cơ Đốc giáo cải tiến", thỏa hiệp sự thật để phù hợp với lý trí.

Pawson nói: "Có rất nhiều câu hỏi mà trí tuệ của tôi vẫn chưa có câu trả lời. Nhưng cảm ơn Chúa, tôi đã đến điểm sẵn sàng tin trước khi trí tuệ của tôi hoàn toàn thỏa mãn."

Trận chiến này phải được chiến đấu bằng ngòi bút — và một số tác phẩm vĩ đại nhất của lịch sử Hội Thánh ra đời từ đây. Irenaeus viết năm quyển sách mang tựa đề Chống Dị Giáo (Against Heresies) — bác bỏ có hệ thống từng nhánh tư tưởng ngộ đạo. Origen tại Alexandria cho ra đời con số kinh ngạc là 6.000 quyển sách, thư từ, và tập sách nhỏ trong cuộc chiến này. Kho vũ khí trí tuệ của Hội Thánh đầu tiên không hề nhỏ.

Trận chiến với Marcion

Marcion là người đầu tiên cầm kéo cắt Kinh Thánh. Ông không thích Đức Chúa Trời trong Cựu Ước — Đức Chúa Trời của cơn giận — và kết luận rằng Đức Chúa Trời Cựu Ước là một vị thần khác với Đức Chúa Trời Tân Ước.

Giải pháp của ông: cắt bỏ toàn bộ Cựu Ước.

Nhưng rồi ông thấy mình cần cắt thêm. Sách Khải Huyền trông quá giống Cựu Ước — bỏ. Phao-lô có vài câu khó chịu — bỏ. Ngay cả các Phúc Âm cũng có những điều ông không ưa — bỏ.

Pawson nhận xét: "Ông ta là người đầu tiên khám phá rằng khi bạn dùng kéo với Kinh Thánh, bạn không thể dừng lại được."

Kết quả: ông kết thúc với hai Đức Chúa Trời — Đức Chúa Trời Cựu Ước và Đức Chúa Trời Tân Ước.

Đó là một tà giáo mà chúng ta vẫn phải chiến đấu ngày nay.

Trận chiến với Thuyết Ngộ Đạo (Gnosticism)

Đây là trận chiến lớn hơn nhiều. Ngộ đạo đến từ một hỗn hợp tư tưởng — từ Ai Cập, Ba Tư, thậm chí có vẻ từ Ấn Độ — với triết lý cơ bản:

Những gì thuộc linh là tốt. Những gì thuộc vật chất là xấu.

Điều này dẫn đến một chuỗi suy luận tai hại:

• Nếu vật chất là xấu → Đức Chúa Trời không thể tạo ra vật chất.
• Nếu vật chất là xấu → Đức Chúa Jê-su không thể có thân xác vật chất.
• Do đó → Đức Chúa Jê-su chỉ xuất hiện có thân xác. Ngài là một bóng ma.
• Do đó → Ngài không thực sự chết. Ngài không bao giờ đói, mệt mỏi.
• Do đó → Sự phục sinh của thân xác là vô lý.

Pawson nói: "Đây là lý do tại sao Giăng viết Phúc Âm và Thư Tín Thứ Nhất của mình — ông đang chiến đấu với tư tưởng này trong Hội Thánh."

Câu đầu tiên của 1 Giăng: "Điều chúng tôi đã thấy, đã nghe, mà chính tay chúng tôi đã chạm đến về Ngôi Lời của sự sống..." — đó là sự chiến đấu chống lại thuyết ngộ đạo.

Những bộ óc lớn nhất của Hội Thánh đã đứng ra đối phó: Tertullian ở Carthage (Bắc Phi), Clement và Origen ở Alexandria, cùng Cyprian — tất cả đều viết để bác bỏ tư tưởng này.

Ba thành quả của trận chiến trí tuệ

Hội Thánh đã làm ba điều để chiến thắng trận chiến này:

1. Hình thành Kinh Thánh Tân Ước. Khi rất nhiều người đang viết "các phúc âm giả" về Đức Chúa Jê-su, Hội Thánh cần phân biệt đâu là thật. Họ thu thập tất cả những sách thực sự có nguồn gốc từ các sứ đồ — những người nhận được sự thật trực tiếp từ Đức Chúa Jê-su. Đến năm AD 200, Tân Ước đã được hình thành. Chúng ta có Tân Ước ngày nay vì trận chiến đó.

2. Hình thành Kinh Tin Kính. Để tuyên bố rõ ràng đức tin của mình, Hội Thánh bắt đầu tạo ra những danh sách — các creeds (từ credo = "Tôi tin"). Kinh Tin Kính Các Sứ Đồ là câu trả lời trực tiếp cho thuyết ngộ đạo:

• "Tôi tin Đức Chúa Trời Toàn Năng, Đấng Tạo Hóa trời đất" — Đức Chúa Trời đã tạo ra vật chất.
• "Giê-su... chịu đau khổ dưới thời Bôn-xơ Phi-lát, bị đóng đinh, chết và chôn cất" — Ngài có thân xác thật.
• "Tôi tin sự sống lại của thân xác" — thân xác là tốt.

3. Tổ chức Công Đồng. Không phải để tổ chức Hội Thánh, mà để chia sẻ với nhau về trận chiến và đoàn kết chiến đấu cho đức tin.

Trận chiến Arianism — Jesus có phải là Đức Chúa Trời không?

Khi Constantine trở thành Cơ Đốc nhân vào năm 312 AD, ông phát hiện Hội Thánh đang trong tình trạng cãi nhau dữ dội. Nguyên nhân: một nhà giảng đạo đẹp trai, tài năng từ Alexandria tên là Arius đang giảng điều y hệt như người Chứng Nhân Giê-hô-va ngày nay — rằng Đức Chúa Jê-su không hoàn toàn là Đức Chúa Trời.

Arius nói: Jesus là "Con của Đức Chúa Trời" nhưng không phải là Đức Chúa Trời. Ngài được tạo ra, không phải được sinh ra. Ngài giống Đức Chúa Trời nhưng không phải Đức Chúa Trời.

Điều này lan rộng như một cơn sốt, như một mốt thời trang phụ nữ — cả đế quốc đổ theo Arius.

Chỉ có một người nhìn thấy vấn đề và dám đứng ra chống lại.

Tên ông là Athanasius. Ông là một phó tế trẻ, vóc dáng nhỏ bé — có người còn gọi ông là "người lùn". Trong khi Arius là giám mục cao lớn, hùng hồn, có hàng ngàn người hâm mộ. Athanasius nói: "Điều đó sai. Và tôi sẽ chiến đấu với nó."

Proverb Latin ra đời: Athanasius contra mundum — "Athanasius chống lại cả thế giới."

Trong suốt cuộc đời mình, ông bị lưu đày 5 lần bởi 4 hoàng đế khác nhau. Nhưng ông không bỏ cuộc.

Tám mươi sáu năm tôi đã phục vụ Ngài, và Ngài chưa từng làm hại tôi. Làm sao tôi có thể phỉ báng Vua tôi đang phụng sự ngay bây giờ? — Polycarp (c. 155 AD)

---

Công Đồng Nicaea (AD 325)

Constantine triệu tập khoảng 300 giám mục từ khắp đế quốc — ông không có phòng họp đủ lớn ở Constantinople, nên họ phải vượt qua Biển Marmara đến một thành phố tên là Nicaea (ngày nay là İznik, Thổ Nhĩ Kỳ).

Các giám mục bước vào phòng họp với thân mình mang những vết thương của bức hại — như Pawson nói, "những người tàn tật và khập khiễng bước vào." Trận chiến thể xác vừa kết thúc, và những chiến sĩ của nó đang ngồi trong phòng để chiến đấu trận chiến trí tuệ.

Athanasius — vẫn chỉ là một phó tế, quá trẻ để được vào phòng họp chính — ngồi bên ngoài. Nhưng ông là nhân vật chính của cuộc tranh luận. Ông liên tục truyền lời qua một người bạn: người bạn chạy vào trong, nêu luận điểm của Athanasius, rồi chạy ra ngoài nhận câu trả lời của Arius để Athanasius phản biện.

Cuộc tranh luận xoay quanh hai từ:

• ὁμοούσιος (homoousios): Jesus "đồng bản thể" với Đức Chúa Cha — Jesus là Đức Chúa Trời.
• ὁμοιούσιος (homoiousios): Jesus "có bản thể tương tự" với Đức Chúa Cha — Jesus giống Đức Chúa Trời.

Sự khác biệt chỉ là một chữ ι (iota). Nhưng đó là sự khác biệt giữa đức tin và tà giáo.

Athanasius chiến thắng. Công đồng Nicaea sản xuất Kinh Tin Kính Nicaea:

"Tôi tin Đức Chúa Jê-su Christ... Đức Chúa Trời thật bởi Đức Chúa Trời thật, được sinh ra chứ không phải được dựng nên, đồng bản thể với Đức Chúa Cha..."

Và mỗi Giáng Sinh, chúng ta vẫn hát điều đó: "Hark! The Herald Angels Sing — God of God, Light of Light eternal..." Chúng ta đang hát kết quả của Công Đồng Nicaea.

---

Trận Chiến Thứ Ba: Thể Xác — Chống Lại Bức Hại La Mã

Trong bốn thế kỷ đầu tiên, Hội Thánh không bao giờ dùng vũ lực để thiết lập tin lành. Tòa án dị giáo (Inquisition) còn chưa xuất hiện. Vũ lực duy nhất họ dùng là tình yêu.

Nhưng vũ lực được dùng chống lại họ, lần này qua lần khác.

Tại sao Cơ Đốc nhân bị bức hại nặng nề đến vậy?

Người ta đổ lỗi cho những tin đồn — rằng Cơ Đốc nhân là những kẻ ăn thịt người (hiểu lầm về Bữa Tiệc Thánh), rằng họ có những buổi "tiệc tình yêu" bênh cạnh tổ chức cực đoan. Người ta nói Cơ Đốc nhân không tham gia các sinh hoạt xã hội thông thường — không đến đấu trường, không cúng bái. Người ta nói họ là một tổ chức bí mật đe dọa an ninh.

Nhưng Pawson nói: đó không phải là lý do thật sự.

Lý do thật sự là câu Đức Chúa Jê-su đã nói: "Họ đã ghét Ta không có lý do." Có một sự ghét bỏ không thể giải thích được trong tận cùng lòng người đối với Đức Chúa Trời — và vì vậy đối với người của Ngài.

Pawson còn đi xa hơn — và đây là điểm cần đặt trong bối cảnh: ông cho rằng "mặt kia của chủ nghĩa bài Do Thái chính là thái độ của người Do Thái đối với Cơ Đốc nhân," và rằng "chính người Do Thái đã khởi đầu những đau khổ cho Cơ Đốc nhân, hết lần này đến lần khác." (Ghi chú: đây là cách Pawson diễn đạt vào thập niên 1960s. Sách Công Vụ có ghi lại một số cuộc chống đối ban đầu từ giới lãnh đạo Do Thái, nhưng giới sử học hiện đại thận trọng với lối quy kết tập thể như vậy — phần lớn các cuộc bức hại về sau đến từ nhà nước La Mã, không phải các cộng đồng Do Thái.)

Nero và sự khởi đầu của bức hại (AD 64)

Ngày đó Pawson đứng trong vườn hoa của cung điện Nero ở Roma — và ông biết rằng mảnh đất đó đã thấm đẫm máu.

Hoàng đế điên loạn Nero, trong tham vọng xây dựng lại Roma, đã cho đốt thành phố. Mười bốn trong số mười bảy quận bị thiêu rụi. Hàng trăm người chết. Và khi dân chúng bắt đầu đổ lỗi cho ông, ông tìm con dê tế thần: "Cơ Đốc nhân đã làm điều đó."

Ông bắt giữ tất cả Cơ Đốc nhân trong tầm với của Roma. Ông lấy da thú hoang bọc quanh người họ rồi thả chó săn. Ông chặt đầu họ. Ông đóng đinh họ vào thập tự. Và cuối cùng, để thỏa mãn cơn thịnh nộ của mình — ông quét nhựa đường lên người họ, nhét họ vào thùng gỗ khi còn đang sống, rồi châm lửa, dùng họ như đèn đuốc soi sáng vườn hoa khi ông phóng xe ngựa điên cuồng trong bóng đêm.

Đó là sự khởi đầu. Và từ đó đến năm 300 AD, Hội Thánh trải qua mười đợt bức hại khủng khiếp nhất mà Hội Thánh từng biết.

Pawson giơ lên một cuốn sách cũ ông nhặt được — Sách Tử Đạo của Foxe (Fox's Book of Martyrs), từng là sách buộc phải đọc vào Chủ Nhật của Cơ Đốc nhân. Ông nói cuốn sách cho thấy: cho đến thời nó được viết, chưa từng có một giai đoạn mười năm nào trôi qua mà không có Cơ Đốc nhân chịu tử đạo — "và đến nay vẫn vậy."

Sứ đồ Giăng trên đảo Bát-mô

Vào khoảng năm 95 AD, hoàng đế Domitian trục xuất Giăng — người cuối cùng trong số mười hai sứ đồ còn sống — đến các mỏ muối, rồi đến đảo Bát-mô nhỏ bé trên Biển Ê-giê, nơi ông bị xích vào tường nhà tù.

Từ phòng giam đó ra đời Sách Khải Huyền — y như Bunyan sau này viết Thiên Lộ Lịch Trình từ tù ngục ở Bedford.

Pawson dẫn lời Phao-lô: "Tôi có thể bị xiềng xích, nhưng lời của Đức Chúa Trời thì không bị xiềng."

Pliny và Trajan (c. 110 AD)

Khoảng năm 110 AD, tổng đốc mới Pliny đến nhận nhiệm vụ tại Tiểu Á. Ông ngạc nhiên vì các đền thờ đã hoang vắng, các bàn thờ không có người lui tới. Ông hỏi nguyên nhân: "Tại sao không ai đến?"

"Người Cơ Đốc, thưa ngài. Họ quá đông."

Pliny bắt đầu bắt giữ Cơ Đốc nhân và xử tử họ. Nhưng ông bị bối rối — vì số lượng ngày càng tăng, và chất lượng cuộc sống của họ khiến ông không thể hiểu. Cuối cùng ông cho mật thám vào dự một buổi thờ phượng sáng sớm.

Mật thám về báo cáo: "Họ gặp nhau trước khi mặt trời mọc. Họ hát thánh ca ca ngợi Đức Chúa Jê-su như Đức Chúa Trời. Rồi họ thề — một sacramentum — không ăn trộm, không ngoại tình, không giết người."

Pliny bối rối đến mức viết thư cho hoàng đế Trajan hỏi phải làm gì. Trajan trả lời: đừng tiếp nhận các tố cáo ẩn danh, nhưng nếu ai đó bị xác nhận là chống lại tôn giáo La Mã, hãy kiểm tra xem họ có chịu nói "Caesar là Chúa" không. Nếu không — xử tử.

Ignatius của Antioch

Ignatius là giám mục của Antioch — Pawson gọi ông là "một trong những mục sư trẻ nhất của Hội Thánh lúc đó". Ông bị bắt và bị áp giải từ Antioch về Roma để bị ném cho thú dữ trong đấu trường Colosseum.

Cuộc hành trình của ông là một cuộc diễu hành chiến thắng. Suốt đường đi, các Cơ Đốc nhân rời bỏ nhà cửa của họ và đi bộ cùng ông từng đoạn đường, chia sẻ lời khuyên nhủ với người đang bước đến cái chết.

Pawson dẫn lời Ignatius từ những bức thư đó: "Bây giờ tôi mới thực sự bắt đầu làm môn đệ. Ai ở gần thanh gươm thì ở gần Đức Chúa Trời. Ai ở giữa thú dữ thì đang ở cùng Đức Chúa Trời."

Ignatius viết những bức thư bất hủ mỗi đêm khi nghỉ ngơi — bị xích với tên lính La Mã canh gác ông. Ông viết cho Polycarp — giám mục trẻ của Si-miệc-nơ: "Hãy đứng vững như một cái đe mặc dù thường xuyên bị đập."

Bốn mươi năm sau, Polycarp được tử đạo.

Polycarp tại Si-miệc-nơ (c. 155 AD)

Họ đang tổ chức các trò chơi La Mã tại Si-miệc-nơ để tôn vinh hoàng đế. Đám đông trở nên hung hăng. Máu bắt đầu chảy. Rồi ai đó hét lên: "Dẹp bọn vô thần!" và họ kéo mười một Cơ Đốc nhân vào đấu trường, gọi họ là "vô thần", và thả sư tử lên họ.

Rồi đám đông đòi máu của Polycarp.

Một người lính được cử đi bắt ông. Họ đến một túp lều nhỏ ngoài thành Si-miệc-nơ. Họ gõ cửa. Polycarp ra mở cửa. Họ không nhận ra ông và hỏi: "Có người tên Polycarp ở đây không?"

Ông có thể đã nói không. Ông bị cám dỗ làm vậy. Nhưng Chúa ban cho ông sự chiến thắng. Ông nói: "Tôi là Polycarp." Và ông giơ cổ tay ra để bị xích.

Trong đấu trường, tổng đốc nhìn thấy mái tóc bạc của ông và nói: "Hãy thương xót mái tóc bạc của ông. Chỉ cần nguyền rủa Đức Chúa Jê-su và ông có thể về nhà."

Polycarp trả lời:

"Tám mươi sáu năm tôi đã phục vụ Ngài, và Ngài chưa từng làm hại tôi. Làm sao tôi có thể phỉ báng Vua tôi đang phụng sự ngay bây giờ?"

Họ không còn cách nào khác ngoài việc giết ông. Sư tử đã bị dẫn đi rồi, vì vậy họ xây một đống lửa. Họ buộc ông vào cọc. Nhưng gió thổi mạnh, ngọn lửa bay lệch không chạm vào Polycarp — điều này khiến đám đông kinh ngạc. Cuối cùng, một người lính La Mã vì thương xót ông già, đã rút dao đâm vào trái tim ông.

Người Cơ Đốc đã ghi lại sự tử đạo đó và kết thúc bằng những lời này: "...Quintus Statius Quadratus làm tổng đốc, nhưng Đức Chúa Jê-su Christ là Vua đời đời." Tên Quadratus đi vào lịch sử như tên kẻ thi hành. Tên Đức Chúa Jê-su đi vào lịch sử như Vua.

Blandina tại Lyon (AD 177)

Cuộc bức hại lan sang Pháp. Tại Lyon, vị mục sư già Pothinus bị ném vào tù và chết trong tù. Rồi họ bắt một cô gái nô lệ tuổi thiếu niên — tên cô là Blandina.

Họ tra tấn cô từ sáng đến tối. Những kẻ tra tấn mệt mỏi và thừa nhận rằng họ đã bị khuất phục — không thể làm thêm gì được với cô nữa.

Sự an ủi và nghỉ ngơi của Blandina trong cơn đau đớn là câu này: "Tôi là một Cơ Đốc nhân, và không có điều gì xấu xa được làm bởi chúng tôi."

Ngày hôm sau, sau khi đã bị roi đánh, bị thú dữ, bị đặt trên ghế nóng đỏ — cô bị cuộn vào một tấm lưới và ném trước một con bò đực. Con bò húc cô tung lên. Và cô chết.

Sử gia ghi lại: "Cô ấy, như một người mẹ cao quý đã cổ vũ các con mình, hối hả đến với họ cùng với niềm vui và hân hoan, như thể cô được mời đến một bữa tiệc cưới."

Người Phụ Nữ Ở Nhà Tù Bắc Phi

Pawson kể thêm một câu chuyện khác từ Bắc Phi. Một người phụ nữ Cơ Đốc bị giam trong tù. Con nhỏ của cô ở phòng giam kế bên — đang đói khóc. Cô không được phép cho con bú. Bầu vú căng đau. Tiếng con khóc đòi sữa mẹ vọng qua bức tường.

Những người canh ngục nói với cô: "Cô có thể cho con bú ngay khi nói 'Caesar là Chúa'."

Cô từ chối. Và đây là điều cô đáp lại:

"Chúng tôi tôn vinh Caesar như Caesar. Nhưng chúng tôi dâng sự kính sợ và thờ phượng cho Đức Chúa Jê-su Christ như Chúa."

Bức hại của Decius và Diocletian

Sau một thời gian bình lặng khoảng 30 năm, dưới triều đại Decius (khoảng 249–251 AD), lần đầu tiên đế quốc La Mã có hệ thống cố gắng tiêu diệt Cơ Đốc giáo trên toàn đế quốc — không phải chỉ cục bộ.

Pawson nói: đây là thời điểm đau buồn vì nhiều Cơ Đốc nhân đã đầu hàng. Một số nói "Caesar là Chúa". Một số hối lộ các quan chức để thoát. Một số bỏ trốn. Điều này tạo ra một vấn đề nhức nhối: khi hòa bình trở lại, những người đã từ chối Chúa bây giờ muốn quay lại Hội Thánh. Phải làm gì? Điều này gần như chia rẽ Hội Thánh thành hai.

Sau Decius có 40 năm bình yên — và Hội Thánh tăng trưởng về số lượng, của cải, ảnh hưởng.

Rồi đến "đòn cuối cùng của Satan" — dưới triều Diocletian (303 AD): ông ra lệnh phá hủy mọi nhà thờ, đốt mọi cuốn Kinh Thánh, sa thải mọi Cơ Đốc nhân trong các chức vụ La Mã, và chặt đầu, thiêu sống, hoặc đuổi xuống sông tất cả Cơ Đốc nhân.

Pawson nhận xét: "Satan biết rằng mình đang thua. Số lượng Cơ Đốc nhân đã quá lớn. Đế quốc đang bị họ chinh phục. Và đây là trận chiến cuối cùng."

---

Chiến Thắng: Constantine và Cầu Milvian (AD 312)

Năm 312 AD. Constantine sắp ra trận chống kẻ thù của Rome. Và trong khoảnh khắc đó — mà Pawson thành thật nói ông không thể phân biệt thực và hư cấu trong những gì được truyền lại — Constantine thấy một khải tượng trên bầu trời. Ông thấy một cây thập tự, và nghe một giọng nói: "In hoc signo vinces" — "Trong dấu hiệu này, hãy chinh phục."

Ông vẽ thập tự lên khiên của mỗi người lính La Mã. Và tuyên bố: "Từ nay, tôi là Cơ Đốc nhân. Và các anh cũng vậy."

Pawson không chắc đây là điều tốt hay không. Nhưng hoàng đế đã trở thành Cơ Đốc nhân.

Và Constantine tuyên bố:

• Chủ nhật là ngày nghỉ lao động (lần đầu tiên trong lịch sử)
• Phụ nữ được tôn trọng hơn trong đế quốc
• Nô lệ được đối xử đúng mực hơn

Đó là sự kết thúc của trận chiến thể xác trong đế quốc La Mã. Bức hại chấm dứt.

Nhưng trận chiến tâm linh và trí tuệ vẫn chưa kết thúc.

Julian, người cháu của Constantine, và nỗ lực phục hồi ngoại giáo

Pawson nói: "Constantine có hai người cháu, một người tên Julian." Họ nói: "Chúng ta không thích điều mà ông đã làm. Chúng ta sẽ quay lại với các thần linh ngoại giáo La Mã."

Họ mở lại các đền thờ ngoại giáo.

Nhưng không ai đến.

Quá trễ rồi. Trận chiến tâm linh đã được thắng. Đến năm 400 AD, chỉ có một tôn giáo nổi bật trên toàn đế quốc La Mã.

Sự lan rộng khắp đế quốc

Vào năm 400 AD, Cơ Đốc giáo đã lan đến:

• Anh Quốc: Thánh Alban — người tử đạo đầu tiên ở Anh, một người lính La Mã chết vì Đức Chúa Jê-su. Chúng ta vẫn gọi nơi đó là St Albans.
• Châu Phi: Hội Thánh xuống tận châu Phi
• Syria và Ấn Độ: Hội Thánh lan về phía đông
• Khắp đế quốc La Mã: Thế giới được biết đến lúc bấy giờ đã nghe tin lành

Trận chiến thể xác được thắng. Trận chiến trí tuệ được thắng. Trận chiến tâm linh được thắng.

Hội Thánh đã chinh phục thế giới cho Đức Chúa Jê-su Christ vào năm 400 AD.

---

Điều Làm Hội Thánh Lớn Mạnh Trong Đau Khổ

Pawson đưa ra hai nhận xét quan trọng về tất cả những cuộc bức hại đó.

Nhận xét thứ nhất — Sự thất bại đau lòng: Trong khi chúng ta biết tên nhiều vị tử đạo, chúng ta cũng biết rằng hàng ngàn Cơ Đốc nhân đã đầu hàng dưới bức hại. Một số nói "Caesar là Chúa". Một số hối lộ. Một số bỏ trốn. Đó là sự thật đau lòng. Và khi bình yên trở lại, họ muốn quay về Hội Thánh — điều này gần như chia rẽ cộng đồng Cơ Đốc.

Nhận xét thứ hai — Nghịch lý vĩ đại: Hội Thánh chưa bao giờ tăng trưởng mạnh mẽ và nhanh chóng như dưới những đau khổ đó.

Tertullian — người Cơ Đốc ở Bắc Phi — đã nói câu bất hủ: "Huyết của các tử đạo là hạt giống của Hội Thánh."

Nếu bạn muốn trồng một hội thánh — hãy trồng một tử đạo. Đó là điều Tertullian nói.

Và đây là câu trả lời đau đớn nhưng thật sự cho câu hỏi tại sao Hội Thánh bị bức hại: vì bức hại sàng lọc thành viên. Nó giảm thiểu "đội Gideon" xuống còn 300 người thực sự có thể chịu đựng. Nó làm cho Hội Thánh trở thành điều nó đáng phải là — một đội quân cao quý.

Pawson kết luận: câu trả lời cho những đau khổ không phải là tôi có thể hiểu được. Nhưng nó là sự thật: nơi nào Hội Thánh bị bức hại, nơi đó Hội Thánh lớn mạnh.

Phía đông bức màn sắt là trận chiến thể xác. Phía tây — đây là Anh, đây là nơi chúng ta — là trận chiến trí tuệ. Và nó còn khó khăn hơn. — David Pawson

---

Chúng Ta Đang Chiến Đấu Những Trận Chiến Tương Tự Ngày Hôm Nay

Đây là lý do Pawson dạy về lịch sử.

Trận chiến tâm linh ngày nay: Chỉ vài tuần trước khi bài giảng này được đưa ra (thập niên 1960s), tại nhà thờ nổi tiếng nhất ở Cambridge, một buổi lễ thờ phượng được tổ chức cho "Đại Hội Đức Tin Thế Giới" — Phật giáo, Ấn Độ giáo, Baha'i, Do Thái giáo, Cơ Đốc giáo, tất cả đều có mặt để thờ phượng cùng nhau. Điều kiện tham gia: không được nhắc đến tên Đức Chúa Jê-su.

Đó là trận chiến chúng ta đang phải chiến đấu.

Kinh Thánh dự báo rằng sẽ có một thế giới thống nhất về tôn giáo — và những ai từ chối không tham gia sẽ không được phép mua bán thực phẩm (sách Khải Huyền).

Trận chiến trí tuệ ngày nay: Triết học của thời đại chúng ta không gọi là Ngộ đạo — nó gọi là chủ nghĩa hiện sinh (existentialism). Bạn tìm thấy nó trong văn học của Jean-Paul Sartre, âm nhạc Debussy, nghệ thuật Picasso, văn hóa đại chúng. Bạn tìm thấy nó trong văn hóa dùng ma túy của giới trẻ. Bạn tìm thấy nó trong tuyên bố nổi tiếng của Marshall McLuhan: "Phương tiện chính là thông điệp." Và trong thần học, bạn thấy nó trong những người như Bultmann và Tillich — được phổ biến bởi những người như John Robinson (Giám mục của Woolwich) với cuốn sách "Honest to God" gây tranh cãi, và Howard Williams, khi đó là Chủ tịch Liên đoàn Báp-tít.

Đây là những người đang định nghĩa lại Cơ Đốc giáo theo triết học ngoại giáo — một triết học về cơ bản là vô thần, biến Đức Chúa Trời thành phi nhân cách hoặc không tồn tại.

Pawson nói: trận chiến trí tuệ cần những bộ não xuất sắc nhất mà chúng ta có. Nó phải được chiến đấu bằng lời nói và bút mực. Và chúng ta cần dũng cảm để nói: "Đây không phải là đức tin Cơ Đốc. Đây không phải là điều chúng ta tin."

Trận chiến thể xác ngày nay: Phía đông Bức Màn Sắt (bài giảng được đưa ra thời Chiến Tranh Lạnh), đó là trận chiến thể xác — y hệt như thế kỷ thứ nhất.

Pawson kể chuyện Richard Wurmbrand — người đã bị tra tấn trong nhà tù Cộng sản Romania và vừa có mặt trong buổi này — người đang lên đường đến Cambridge để thách thức một giáo sĩ đã tổ chức buổi lễ "Đại Hội Đức Tin Thế Giới" và đã gọi Đức Chúa Jê-su là người đồng tính.

Martin Luther, 450 năm trước bài giảng này, đã đóng đinh 95 luận đề lên cánh cửa nhà thờ. Pawson hỏi: "Ngày nay chúng ta sẽ đi đến đâu để đóng đinh sự thật lên cánh cửa nhà thờ?" Đó là trận chiến trí tuệ. Nó đang ở đây. Nó đang diễn ra ngay trong các hội thánh của chúng ta.

Pawson kết luận:

"Tại sao phải để lại cho Wurmbrand — người vừa chịu trận chiến thể xác ở phía đông — nhiệm vụ chiến đấu cả hai trận chiến? Đây là trận chiến chúng ta phải chiến đấu. Và chúng ta phải nói thật rõ ràng và đầy yêu thương: đây là đức tin. Chúng ta không thay đổi nó cho những trí thức ngày nay. Đây là tin lành duy nhất cứu được linh hồn."

---

Ba trận chiến để lại ba di sản

01

Một bản sắc không hòa trộn

Hội Thánh giữ lời tuyên xưng về Đức Chúa Jêsus giữa áp lực hòa trộn tôn giáo.

02

Một đức tin được giải thích

Kinh Thánh, quy điển và các bản tuyên tín giúp Hội Thánh trả lời các thách thức trí tuệ.

03

Một cộng đồng vẫn tồn tại

Các cộng đồng chịu đựng bức hại; sau Constantine, bức hại chấm dứt nhưng câu chuyện không kết thúc.

Di sản không nằm trong một hình ảnh trang trí; nó nằm trong cách Hội Thánh tiếp tục giữ bản sắc, nói rõ điều mình tin và sống qua thử thách.