Genesis

1At the end of two full years, Pharaoh dreamt, and behold, he stood by the river.

2Behold, seven cattle came up out of the river. They were sleek and fat, and they fed in the marsh grass.

3Behold, seven other cattle came up after them out of the river, ugly and thin, and stood by the other cattle on the brink of the river.

4The ugly and thin cattle ate up the seven sleek and fat cattle. So Pharaoh awoke.

5He slept and dreamt a second time; and behold, seven heads of grain came up on one stalk, healthy and good.

6Behold, seven heads of grain, thin and blasted with the east wind, sprung up after them.

7The thin heads of grain swallowed up the seven healthy and full ears. Pharaoh awoke, and behold, it was a dream.

8In the morning, his spirit was troubled, and he sent and called for all of Egypt’s magicians and wise men. Pharaoh told them his dreams, but there was no one who could interpret them to Pharaoh.

9Then the chief cup bearer spoke to Pharaoh, saying, “I remember my faults today.

10Pharaoh was angry with his servants, and put me in custody in the house of the captain of the guard, with the chief baker.

11We dreamt a dream in one night, he and I. Each man dreamt according to the interpretation of his dream.

12There was with us there a young man, a Hebrew, servant to the captain of the guard, and we told him, and he interpreted to us our dreams. He interpreted to each man according to his dream.

13As he interpreted to us, so it was. He restored me to my office, and he hanged him.”

14Then Pharaoh sent and called Joseph, and they brought him hastily out of the dungeon. He shaved himself, changed his clothing, and came in to Pharaoh.

15Pharaoh said to Joseph, “I have dreamt a dream, and there is no one who can interpret it. I have heard it said of you, that when you hear a dream you can interpret it.”

16Joseph answered Pharaoh, saying, “It isn’t in me. God will give Pharaoh an answer of peace.”

17Pharaoh spoke to Joseph, “In my dream, behold, I stood on the brink of the river;

18and behold, seven fat and sleek cattle came up out of the river. They fed in the marsh grass;

19and behold, seven other cattle came up after them, poor and very ugly and thin, such as I never saw in all the land of Egypt for ugliness.

20The thin and ugly cattle ate up the first seven fat cattle;

21and when they had eaten them up, it couldn’t be known that they had eaten them, but they were still ugly, as at the beginning. So I awoke.

22I saw in my dream, and behold, seven heads of grain came up on one stalk, full and good;

23and behold, seven heads of grain, withered, thin, and blasted with the east wind, sprung up after them.

24The thin heads of grain swallowed up the seven good heads of grain. I told it to the magicians, but there was no one who could explain it to me.”

25Joseph said to Pharaoh, “The dream of Pharaoh is one. What God is about to do he has declared to Pharaoh.

26The seven good cattle are seven years; and the seven good heads of grain are seven years. The dream is one.

27The seven thin and ugly cattle that came up after them are seven years, and also the seven empty heads of grain blasted with the east wind; they will be seven years of famine.

28That is the thing which I have spoken to Pharaoh. God has shown Pharaoh what he is about to do.

29Behold, seven years of great plenty throughout all the land of Egypt are coming.

30Seven years of famine will arise after them, and all the plenty will be forgotten in the land of Egypt. The famine will consume the land,

31and the plenty will not be known in the land by reason of that famine which follows; for it will be very grievous.

32The dream was doubled to Pharaoh, because the thing is established by God, and God will shortly bring it to pass.

33“Now therefore let Pharaoh look for a discreet and wise man, and set him over the land of Egypt.

34Let Pharaoh do this, and let him appoint overseers over the land, and take up the fifth part of the land of Egypt’s produce in the seven plenteous years.

35Let them gather all the food of these good years that come, and store grain under the hand of Pharaoh for food in the cities, and let them keep it.

36The food will be to supply the land against the seven years of famine, which will be in the land of Egypt; so that the land will not perish through the famine.”

37The thing was good in the eyes of Pharaoh, and in the eyes of all his servants.

38Pharaoh said to his servants, “Can we find such a one as this, a man in whom is the Spirit of God?”

39Pharaoh said to Joseph, “Because God has shown you all of this, there is no one so discreet and wise as you.

40You shall be over my house. All my people will be ruled according to your word. Only in the throne I will be greater than you.”

41Pharaoh said to Joseph, “Behold, I have set you over all the land of Egypt.”

42Pharaoh took off his signet ring from his hand, and put it on Joseph’s hand, and arrayed him in robes of fine linen, and put a gold chain about his neck.

43He made him ride in the second chariot which he had. They cried before him, “Bow the knee!” He set him over all the land of Egypt.

44Pharaoh said to Joseph, “I am Pharaoh. Without you, no man shall lift up his hand or his foot in all the land of Egypt.”

45Pharaoh called Joseph’s name Zaphenath-Paneah. He gave him Asenath, the daughter of Potiphera priest of On as a wife. Joseph went out over the land of Egypt.

46Joseph was thirty years old when he stood before Pharaoh king of Egypt. Joseph went out from the presence of Pharaoh, and went throughout all the land of Egypt.

47In the seven plenteous years the earth produced abundantly.

48He gathered up all the food of the seven years which were in the land of Egypt, and laid up the food in the cities. He stored food in each city from the fields around that city.

49Joseph laid up grain as the sand of the sea, very much, until he stopped counting, for it was without number.

50To Joseph were born two sons before the year of famine came, whom Asenath, the daughter of Potiphera priest of On, bore to him.

51Joseph called the name of the firstborn Manasseh,“For”, he said, “God has made me forget all my toil, and all my father’s house.”

52The name of the second, he called Ephraim:“For God has made me fruitful in the land of my affliction.”

53The seven years of plenty, that were in the land of Egypt, came to an end.

54The seven years of famine began to come, just as Joseph had said. There was famine in all lands, but in all the land of Egypt there was bread.

55When all the land of Egypt was famished, the people cried to Pharaoh for bread, and Pharaoh said to all the Egyptians, “Go to Joseph. What he says to you, do.”

56The famine was over all the surface of the earth. Joseph opened all the store houses, and sold to the Egyptians. The famine was severe in the land of Egypt.

57All countries came into Egypt, to Joseph, to buy grain, because the famine was severe in all the earth.

1Hai năm sau, Pha-ra-ô chiêm bao. Vua thấy mình đang đứng trên bờ sông Nin,

2và từ sông Nin có bảy con bò cái đi lên, hình dáng đẹp đẽ và da thịt béo tốt ; chúng gặm cỏ trong đám sậy.

3Rồi sau những con ấy, có bảy con bò cái khác từ sông Nin đi lên, hình dáng xấu xí và da thịt gầy còm, chúng đứng bên cạnh những con bò kia, trên bờ sông Nin.

4Bảy con bò cái hình dáng xấu xí và da thịt gầy còm ăn thịt bảy con bò cái hình dáng đẹp đẽ và béo tốt. Bấy giờ Pha-ra-ô tỉnh dậy.

5Vua ngủ lại và chiêm bao một lần thứ hai ; vua thấy bảy bông lúa đâm lên trên cùng một cọng, mẩy và tốt.

6Rồi có bảy bông lúa lép và nám cháy vì gió đông, mọc lên sau chúng.

7Bảy bông lúa lép nuốt chửng bảy bông lúa mẩy và chắc. Bấy giờ Pha-ra-ô tỉnh dậy, thì thấy rằng đó là một giấc chiêm bao !

8Sáng ngày ra, tâm thần vua xao xuyến, vua vời tất cả các phù thuỷ và hiền sĩ Ai-cập đến : Pha-ra-ô kể lại cho họ các giấc chiêm bao của mình, nhưng không có ai giải thích được cho vua.

9Bấy giờ quan chánh chước tửu mới thưa Pha-ra-ô rằng : “Hôm nay tôi xin nhắc lại những lầm lỗi của tôi.

10Pha-ra-ô đã nổi giận với bề tôi mình và cho giam tôi trong nhà viên chỉ huy thị vệ, tôi và quan chánh ngự thiện.

11Tôi và ông ấy, chúng tôi chiêm bao trong cùng một đêm ; chúng tôi chiêm bao, và mỗi giấc chiêm bao có một ý nghĩa khác.

12Cùng ở với chúng tôi có một thanh niên Híp-ri, nô lệ của viên chỉ huy thị vệ. Chúng tôi đã kể lại cho anh ta, và anh ta đã giải thích cho chúng tôi các chiêm bao của chúng tôi ; anh ta giải thích chiêm bao của mỗi người.

13Sự việc đã xảy ra như anh ta đã giải thích cho chúng tôi : tôi thì được phục hồi chức vụ, còn ông kia thì bị treo cổ.”

14Pha-ra-ô vời ông Giu-se đến. Người ta vội đưa cậu ra khỏi hầm. Cậu cạo râu cắt tóc, thay quần áo và vào chầu Pha-ra-ô.

15Pha-ra-ô nói với Giu-se : “Ta đã chiêm bao mà không ai có thể giải thích. Ta đã nghe nói rằng ngươi chỉ cần nghe kể lại chiêm bao là giải thích được.”

16Giu-se thưa Pha-ra-ô rằng : “Không phải tôi, mà là Thiên Chúa sẽ cho câu trả lời đem lại bình an cho Pha-ra-ô.”

17Pha-ra-ô nói với Giu-se : “Trong chiêm bao của ta, ta thấy mình đang đứng trên bờ sông Nin.

18Từ sông có bảy con bò cái đi lên, da thịt béo tốt, thân hình đẹp đẽ ; chúng gặm cỏ trong đám sậy.

19Rồi sau những con ấy, có bảy con bò cái khác đi lên, gầy guộc, thân hình rất xấu xí, da thịt ốm nhom ; ta chưa thấy bò nào xấu như chúng trong toàn cõi Ai-cập.

20Các con bò cái ốm nhom và xấu xí ăn thịt bảy con bò cái trước, những con béo tốt.

21Các con béo tốt vào bụng các con ốm nhom, mà người ta không biết rằng chúng đã vào bụng các con ốm nhom, vì hình dáng các con này vẫn xấu xí như trước. Bấy giờ ta tỉnh dậy.

22Ta lại thấy trong chiêm bao của ta có bảy bông lúa đâm lên trên cùng một cọng, chắc và tốt.

23Rồi có bảy bông lúa đẹt, lép và nám cháy vì gió đông, mọc lên sau chúng.

24Bảy bông lúa lép nuốt chửng bảy bông lúa tốt. Ta đã nói cho các phù thuỷ, nhưng không ai có thể cắt nghĩa cho ta.”

25Giu-se thưa Pha-ra-ô : “Giấc chiêm bao của Pha-ra-ô chỉ là một. Điều Thiên Chúa sắp làm thì Người đã báo cho Pha-ra-ô biết.

26Bảy con bò cái tốt là bảy năm, bảy bông lúa tốt là bảy năm : đó là một chiêm bao duy nhất.

27Bảy con bò cái ốm nhom và xấu xí đi lên sau chúng là bảy năm, và bảy bông lúa còi và nám cháy vì gió đông là bảy năm đói kém.

28Đó là điều tôi đã thưa với Pha-ra-ô : ‘Điều Thiên Chúa sắp làm thì Người đã cho Pha-ra-ô thấy.’

29Sắp tới là bảy năm rất sung túc trong toàn cõi Ai-cập.

30Tiếp sau những năm đó là bảy năm đói kém ; trong xứ Ai-cập người ta sẽ quên đi tất cả sự sung túc, và nạn đói sẽ làm cho xứ kiệt quệ.

31Trong xứ người ta sẽ không còn biết sự sung túc là gì, do nạn đói tiếp theo đó, một nạn đói trầm trọng.

32Giấc chiêm bao của Pha-ra-ô được lặp lại hai lần, nghĩa là sự việc đã được Thiên Chúa quyết định và Thiên Chúa sẽ mau thực hiện.

33Vậy bây giờ xin Pha-ra-ô xem có người nào thông minh và khôn ngoan, thì đặt người ấy cai quản xứ Ai-cập.

34Xin Pha-ra-ô hành động và đặt những quản đốc lo việc trong xứ, và vua sẽ đánh thuế một phần năm trên thóc lúa xứ Ai-cập trong bảy năm sung túc.

35Họ sẽ thu mọi lương thực của những năm được mùa sắp tới này. Họ sẽ chất chứa lúa mì làm lương thực trong các thành, và sẽ giữ lại, để Pha-ra-ô tuỳ quyền sử dụng.

36Số lương thực ấy sẽ là dự trữ trong xứ, phòng bảy năm đói kém sẽ xảy đến trong xứ Ai-cập, và xứ sẽ không bị huỷ diệt vì nạn đói.”

37Lời đó vừa lòng Pha-ra-ô và triều thần.

38Vua nói với triều thần : “Chúng ta tìm đâu được một người như người này, một người có Thần Khí Thiên Chúa ?”

39Pha-ra-ô nói với ông Giu-se : “Sau khi Thiên Chúa đã cho ông biết tất cả những điều ấy, không ai thông minh và khôn ngoan như ông.

40Ông sẽ là tể tướng triều đình của ta, toàn thể dân ta sẽ phục tùng mệnh lệnh của ông ; ta lớn hơn ông chỉ vì ngai vua mà thôi.”

41Pha-ra-ô nói với ông Giu-se : “Coi đây, ta đặt ông cai quản toàn cõi Ai-cập.”

42Pha-ra-ô rút nhẫn ra khỏi tay mình và xỏ vào tay ông Giu-se, mặc cho ông y phục vải gai mịn, và đeo vào cổ ông chiếc vòng vàng.

43Vua cho ông lên xa giá thứ hai của vua, và người ta hô trước mặt ông : “Quỳ xuống !” Như vậy, vua đặt ông cai quản toàn cõi Ai-cập.

44Pha-ra-ô nói với ông Giu-se : “Ta là Pha-ra-ô. Không có lệnh của ông, không ai được cử động tay chân trong toàn cõi Ai-cập.”

45Pha-ra-ô đặt tên cho ông Giu-se là Xóp-nát Pa-nê-ác và gả cô Át-nát cho ông, cô là con gái ông Pô-ti Phê-ra, tư tế thành Ôn. Ông Giu-se đi kinh lý xứ Ai-cập.

46Ông Giu-se được ba mươi tuổi khi ra trình diện Pha-ra-ô, vua Ai-cập. Ông cáo biệt Pha-ra-ô và rảo qua khắp xứ Ai-cập.

47Trong bảy năm sung túc, đất đã sinh ra mùa màng dư dật.

48Ông thu tất cả lương thực của bảy năm liên tiếp trong xứ Ai-cập và chứa trong các thành ; ông chứa trong mỗi thành lương thực sản xuất trong đồng ruộng chung quanh thành đó.

49Ông Giu-se chất chứa lúa mì rất nhiều, như cát biển, đến mức ông thôi không đong lường nữa, vì không thể đong lường được.

50Ông Giu-se được hai con trai sinh ra trước năm đói ; đó là hai người con mà bà Át-nát, con gái ông Pô-ti Phê-ra, tư tế thành Ôn, đã sinh cho ông.

51Ông Giu-se đặt tên cho con đầu lòng là Mơ-na-se, ông nói : “Vì Thiên Chúa đã làm cho tôi quên đi mọi gian khổ của tôi và tất cả nhà cha tôi.”

52Ông đặt tên cho con thứ hai là Ép-ra-im, ông nói : “Vì Thiên Chúa đã cho tôi sinh sôi nảy nở trong xứ tôi phải chịu khổ cực.”

53Khi bảy năm sung túc tại xứ Ai-cập chấm dứt,

54thì bảy năm đói kém bắt đầu, như ông Giu-se đã nói. Mọi xứ khác đều bị đói kém, nhưng trong toàn xứ Ai-cập thì có bánh ăn.

55Rồi toàn xứ Ai-cập bị đói và dân chúng kêu lên Pha-ra-ô xin bánh ăn. Pha-ra-ô nói với mọi người Ai-cập : “Cứ đến với ông Giu-se ; ông bảo gì, các ngươi hãy làm theo.”

56Khắp nơi trong xứ bị đói kém. Ông Giu-se mở hết các kho lúa mì và bán cho người Ai-cập. Nạn đói hoành hành trong đất Ai-cập.

57Từ mọi xứ, người ta đến Ai-cập để mua lúa mì của ông Giu-se, vì nạn đói hoành hành trên khắp mặt đất.