# Huấn Ca

*Translation: Kinh Thánh Bản Dịch Các Giờ Kinh Phụng Vụ (Công Giáo)*  
*Exported from [Quillin](https://quillin.org)*

---

## Table of Contents

- [Chapter 1](#chapter-1)
- [Chapter 2](#chapter-2)
- [Chapter 3](#chapter-3)
- [Chapter 4](#chapter-4)
- [Chapter 5](#chapter-5)
- [Chapter 6](#chapter-6)
- [Chapter 7](#chapter-7)
- [Chapter 8](#chapter-8)
- [Chapter 9](#chapter-9)
- [Chapter 10](#chapter-10)
- [Chapter 11](#chapter-11)
- [Chapter 12](#chapter-12)
- [Chapter 13](#chapter-13)
- [Chapter 14](#chapter-14)
- [Chapter 15](#chapter-15)
- [Chapter 16](#chapter-16)
- [Chapter 17](#chapter-17)
- [Chapter 18](#chapter-18)
- [Chapter 19](#chapter-19)
- [Chapter 20](#chapter-20)
- [Chapter 21](#chapter-21)
- [Chapter 22](#chapter-22)
- [Chapter 23](#chapter-23)
- [Chapter 24](#chapter-24)
- [Chapter 25](#chapter-25)

---

## Chapter 1

> **1** Tất cả sự khôn ngoan đều phát xuất từ Đức Chúa,

> **1** và khôn ngoan vẫn ở với Người đến muôn đời.

> **2** Cát biển, giọt mưa và tháng ngày của vĩnh cửu,

> **2** ai đếm được cho hết ?

> **3** Trời cao, đất rộng, vực sâu và sự khôn ngoan, ai dò cho thấu ?

> **4** Khôn ngoan đã được tác thành trước vạn vật,

> **4** sự hiểu biết anh minh đã có tự muôn đời.

> **6** Gốc rễ của khôn ngoan đã được mặc khải cho ai ?

> **6** Và những công trình kỳ diệu của khôn ngoan, ai nào biết rõ ?

> **8** Chỉ có một Đấng khôn ngoan rất đáng sợ,

> **8** ngự trên ngai của Người.

> **9** Đó chính là Đức Chúa.

> **9** Người đã tạo dựng, đã thấy, đã đếm

> **9** và làm cho khôn ngoan nổi bật

> **9** trên mọi công trình,

> **10** nơi mọi phàm nhân,

> **10** theo lòng quảng đại của Người,

> **10** và Người đã rộng ban khôn ngoan cho những ai yêu mến Người.

> **11** Kính sợ Đức Chúa đem lại vinh quang và tự hào

> **11** hân hoan và phấn khởi.

> **12** Kính sợ Đức Chúa khiến tâm hồn sung sướng,

> **12** cho con người được hoan hỷ mừng vui

> **12** và an khang trường thọ.

> **13** Ai kính sợ Đức Chúa sẽ thấy cuộc đời kết thúc tốt đẹp,

> **13** ngày lâm chung họ sẽ được hưởng phúc lành.

> **14** Bước đầu của khôn ngoan là kính sợ Đức Chúa,

> **14** ngay từ lúc thành hình trong lòng mẹ,

> **14** các tín hữu đã được ơn khôn ngoan.

> **15** Giữa nhân gian, khôn ngoan xây tổ làm nền móng vĩnh cửu,

> **15** và tin tưởng vào con cái loài người.

> **16** Sự viên mãn của khôn ngoan là kính sợ Đức Chúa.

> **16** Khôn ngoan lấy hoa trái của mình làm cho họ say sưa,

> **17** lấy bảo vật của mình chất đầy nhà cửa họ,

> **17** đem sản phẩm của mình đổ đầy kho lẫm.

> **18** Lòng kính sợ Đức Chúa là tuyệt đỉnh của khôn ngoan,

> **18** mang lại bình an và sức khoẻ dồi dào.

> **19** Đức Chúa đã thấy và đã đếm khôn ngoan,

> **19** Người đổ mưa am tường và hiểu biết của trí tuệ,

> **19** nâng cao vinh dự của những kẻ gắn bó với khôn ngoan.

> **20** Gốc rễ của khôn ngoan là kính sợ Đức Chúa,

> **20** cành lá của khôn ngoan là cuộc đời trường thọ.

> **22** Giận dữ vô lý không thể coi là phải lẽ được,

> **22** vì giận dữ kéo theo sự sụp đổ của con người.

> **23** Ai kiên trì chịu đựng một thời gian,

> **23** thì cuối cùng niềm vui sẽ bừng lên cho người ấy.

> **24** Ai làm thinh không nói một thời gian,

> **24** thì thiên hạ sẽ mở miệng khen là sáng suốt.

> **25** Trong các kho tàng của khôn ngoan,

> **25** có nhiều ẩn dụ thâm thuý,

> **25** nhưng đối với người tội lỗi,

> **25** tôn thờ Thiên Chúa lại là điều ghê tởm.

> **26** Nếu con mộ mến khôn ngoan,

> **26** thì hãy tuân giữ các điều răn,

> **26** và Đức Chúa sẽ ban cho con ơn ấy.

> **27** Vì lòng kính sợ Đức Chúa là trường dạy khôn ngoan,

> **27** và điều Người ưa thích là tín thành và nhân hậu.

> **28** Đừng ngang bướng không kính sợ Đức Chúa,

> **28** cũng đừng đem lòng chim dạ cá mà đến với Người.

> **29** Đừng giả hình trước mặt người ta

> **29** và hãy giữ gìn trong lời ăn tiếng nói.

> **30** Đừng tự cao tự đại, kẻo ngã

> **30** mà chuốc lấy tủi hổ vào thân.

> **30** Đức Chúa sẽ phơi bày những bí ẩn của con,

> **30** và hạ bệ con giữa nơi công hội,

> **30** vì con không bước đi trên đường kính sợ Đức Chúa,

> **30** và lòng con đầy những mưu gian.

---

## Chapter 2

> **1** Con ơi, nếu con muốn dấn thân phụng sự Đức Chúa,

> **1** thì con hãy chuẩn bị tâm hồn để đón chịu thử thách.

> **2** Hãy giữ lòng cho ngay thẳng và cứ kiên trì,

> **2** đừng bấn loạn khi con gặp khốn khổ.

> **3** Hãy bám lấy Người chứ đừng lìa bỏ,

> **3** để cuối đời, con được cất nhắc lên.

> **4** Mọi chuyện xảy đến cho con, con hãy chấp nhận,

> **4** và trải qua bao thăng trầm, con hãy cứ kiên nhẫn.

> **5** Vì vàng phải được tôi luyện trong lửa,

> **5** còn những người sáng giá

> **5** thì phải được thử trong lò ô nhục.

> **6** Hãy tin vào Người, thì Người sẽ nâng đỡ con.

> **6** Đường con đi, hãy giữ cho ngay thẳng và trông cậy vào Người.

> **7** Hỡi ai kính sợ Đức Chúa,

> **7** hãy trông đợi lòng lân tuất của Người,

> **7** đừng lìa xa Người kẻo ngã.

> **8** Hỡi ai kính sợ Đức Chúa, hãy tin vào Người,

> **8** và các bạn sẽ không mất phần thưởng đâu.

> **9** Hỡi ai kính sợ Đức Chúa, hãy đợi trông ơn lành,

> **9** niềm vui khôn cùng và lòng thương xót.

> **10** Hãy nhìn lại các thế hệ ban đầu mà xem :

> **10** nào có ai tin vào Đức Chúa mà bị hổ thẹn bao giờ ?

> **10** Hay có ai bền tâm kính sợ Người mà bị bỏ rơi ?

> **10** Hoặc có ai kêu cầu Người mà bị Người khinh dể ?

> **11** Vì Đức Chúa là Đấng nhân từ và hay thương xót :

> **11** Người thứ tha tội lỗi và cứu vớt trong lúc gian truân.

> **12** Khốn thay những tâm hồn hèn nhát, những bàn tay rã rời,

> **12** và người tội lỗi lập lờ nước đôi.

> **13** Khốn thay quả tim nao núng vì không tin tưởng :

> **13** chính vì vậy nó không được chở che.

> **14** Khốn cho các ngươi, những kẻ mất kiên nhẫn,

> **14** các ngươi sẽ làm gì khi Đức Chúa đến thăm ?

> **15** Những ai kính sợ Đức Chúa

> **15** thì không ngang bướng bất tuân lời Người dạy,

> **15** và những ai kính mến Người thì giữ vững đường lối của Người.

> **16** Những ai kính sợ Đức Chúa thì tìm điều Người ưa thích,

> **16** và những ai kính mến Người thì no thoả Lề Luật.

> **17** Những ai kính sợ Đức Chúa thì chuẩn bị tâm hồn,

> **17** và hạ mình xuống trước mặt Người.

> **18** Chúng ta hãy phó mình trong tay Đức Chúa,

> **18** chứ đừng phó mình trong tay phàm nhân,

> **18** bởi vì Người cao cả thế nào

> **18** thì cũng lân tuất như vậy.

---

## Chapter 3

> **1** Hỡi các con, hãy nghe cha đây,

> **1** và làm thế nào để các con được cứu độ.

> **2** Đức Chúa làm cho người cha được vẻ vang vì con cái,

> **2** cho người mẹ thêm uy quyền đối với các con.

> **3** Ai thờ cha thì bù đắp lỗi lầm,

> **4** ai kính mẹ thì tích trữ kho báu.

> **5** Ai thờ cha sẽ được vui mừng vì con cái,

> **5** khi cầu nguyện, họ sẽ được lắng nghe.

> **6** Ai tôn vinh cha sẽ được trường thọ,

> **6** ai vâng lệnh Đức Chúa sẽ làm cho mẹ an lòng.

> **7** Người đó phục vụ các bậc sinh thành

> **7** như phục vụ chủ nhân.

> **8** Hãy thảo kính cha con bằng lời nói việc làm,

> **8** để nhờ người mà con được chúc phúc.

> **9** Vì phúc lành của người cha

> **9** làm cho cửa nhà con cái bền vững,

> **9** lời nguyền rủa của người mẹ

> **9** làm cho trốc rễ bật nền.

> **10** Chớ vênh vang khi cha con phải tủi nhục,

> **10** vì nỗi tủi nhục đó chẳng vinh dự gì cho con.

> **11** Quả thật, người ta chỉ được vẻ vang

> **11** lúc cha mình được tôn kính ;

> **11** và con cái phải ô nhục khi mẹ mình bị khinh chê.

> **12** Con ơi, hãy săn sóc cha con, khi người đến tuổi già ;

> **12** bao lâu người còn sống, chớ làm người buồn tủi.

> **13** Người có lú lẫn, con cũng phải cảm thông,

> **13** chớ cậy mình sung sức mà khinh dể người.

> **14** Vì lòng hiếu nghĩa đối với cha sẽ không bị quên lãng,

> **14** và sẽ đền bù tội lỗi cho con.

> **15** Thiên Chúa sẽ nhớ đến con, ngày con gặp khốn khó,

> **15** và các tội con sẽ biến tan

> **15** như sương muối biến tan lúc đẹp trời.

> **16** Ai bỏ rơi cha mình thì khác nào kẻ lộng ngôn,

> **16** ai chọc giận mẹ mình, sẽ bị Đức Chúa nguyền rủa.

> **17** Con ơi, hãy hoàn thành việc của con một cách nhũn nhặn,

> **17** thì con sẽ được mến yêu hơn người hào phóng.

> **18** Càng làm lớn, con càng phải tự hạ,

> **18** như thế, con sẽ được đẹp lòng Đức Chúa.

> **20** Vì quyền năng Đức Chúa thì lớn lao :

> **20** Người được tôn vinh nơi các kẻ khiêm nhường.

> **21** Đừng tìm những điều khó quá đối với con,

> **21** những điều vượt sức con, con đừng xét tới.

> **22** Những gì đã ấn định cho con, con hãy suy cho kỹ,

> **22** cần chi phải hiếu kỳ !

> **23** Đừng dây mình vào những việc quá sức con,

> **23** vì những điều con trông thấy

> **23** đã vượt quá trí hiểu của loài người.

> **24** Nhiều người mắc sai lầm vì ý kiến riêng của họ,

> **24** ý nghĩ xấu làm cho suy nghĩ của họ đảo điên.

> **26** Kẻ lòng chai dạ đá cuối đời sẽ gặp bất hạnh,

> **26** người thích nguy hiểm sẽ phải chết vì hiểm nguy.

> **27** Kẻ lòng chai dạ đá sẽ bị ngàn nỗi ưu phiền đè nặng,

> **27** người tội lỗi cứ chồng chất tội này lên tội kia.

> **28** Kẻ kiêu ngạo lâm cảnh khốn cùng thì vô phương cứu chữa,

> **28** vì sự xấu xa đã ăn sâu mọc rễ trong nó.

> **29** Người sáng trí để tâm nghiên cứu các ẩn dụ,

> **29** kẻ khôn ngoan ao ước có tai thính để nghe.

> **30** Nước dập tắt lửa hồng, bố thí đền bù tội lỗi.

> **31** Ai đền ơn đáp nghĩa là biết lo xa,

> **31** lúc sa cơ, người ấy sẽ tìm được nơi nương tựa.

---

## Chapter 4

> **1** Con ơi,

> **1** đừng tước đoạt miếng cơm manh áo của người nghèo,

> **1** đừng để kẻ khốn cùng luống công chờ đợi.

> **2** Đừng làm cho kẻ đói phải buồn tủi,

> **2** đừng chọc tức ai khi họ phải ngặt nghèo.

> **3** Một tâm hồn đang bực bội, con đừng làm khổ thêm,

> **3** đừng bắt kẻ túng thiếu đợi lâu mới được con giúp đỡ.

> **4** Kẻ khốn khổ nài xin, con đừng từ chối,

> **4** gặp người nghèo, con đừng ngoảnh mặt đi.

> **5** Đừng làm ngơ không nhìn đến kẻ thiếu thốn,

> **5** kẻo nên cớ cho người ta nguyền rủa con.

> **6** Ai cay đắng trong lòng mà nguyền rủa con,

> **6** thì Đấng tạo thành ra nó sẽ nghe lời nó thỉnh nguyện.

> **7** Hãy làm cho công hội mến thương con,

> **7** và tỏ lòng kính trọng người làm lớn.

> **8** Hãy lắng nghe kẻ nghèo, và nhã nhặn chào lại họ.

> **9** Hãy giải thoát người bị áp bức khỏi tay phường áp bức,

> **9** đừng hèn nhát khi con phải xét xử.

> **10** Đối với trẻ mồ côi, con hãy xử như một người cha,

> **10** và với mẹ của chúng, hãy xử như một người chồng ;

> **10** được vậy, con sẽ nên như người con của Đấng Tối Cao,

> **10** và Người sẽ thương con hơn cả mẹ của con nữa.

> **11** Khôn ngoan làm cho con cái mình nên cao trọng,

> **11** và săn sóc những ai kiếm tìm mình.

> **12** Ai yêu khôn ngoan là yêu sự sống,

> **12** ai sớm tìm kiếm khôn ngoan sẽ tràn trề hoan lạc.

> **13** Người nắm được khôn ngoan

> **13** sẽ được vinh quang làm gia nghiệp,

> **13** đi tới đâu, họ cũng được Đức Chúa ban phúc lành.

> **14** Ai phụng sự khôn ngoan thì cũng phụng thờ Đấng Thánh,

> **14** và ai yêu mến khôn ngoan thì được Đức Chúa mến yêu.

> **15** Người nghe theo khôn ngoan, thì xét xử chư dân,

> **15** ai gắn bó với khôn ngoan sẽ định cư yên hàn.

> **16** Ai tin tưởng vào khôn ngoan,

> **16** sẽ được khôn ngoan làm gia nghiệp

> **16** và dòng dõi họ cũng sẽ được thừa hưởng.

> **17** Vì ban đầu, khôn ngoan sẽ đồng hành với họ

> **17** qua nẻo đường quanh co,

> **17** giáng xuống trên họ hãi hùng run rẩy,

> **17** và dùng kỷ luật của mình mà tôi luyện

> **17** bao lâu chưa tin tưởng họ được ;

> **17** rồi lại thử thách họ qua những phán quyết của mình.

> **18** Sau đó, khôn ngoan sẽ trở lại với họ trên con đường thẳng,

> **18** khiến họ được mừng vui,

> **18** và khôn ngoan mặc khải cho họ những bí nhiệm của mình.

> **19** Nếu người ấy lầm lạc thì khôn ngoan sẽ bỏ rơi họ,

> **19** và để mặc cho họ sụp đổ.

> **20** Hãy để ý tới thời cuộc và lo tránh điều xấu,

> **20** và đừng chuốc lấy nhục vào thân.

> **21** Vì có cái nhục đưa đến tội lỗi,

> **21** và cũng có cái nhục là vinh quang và ân sủng.

> **22** Đừng vị nể ai đến phải thiệt thân,

> **22** cũng đừng vì bị nhục mà để cho mình sụp đổ.

> **23** Đừng ngại lên tiếng khi cần thiết,

> **24** vì nhờ lời nói mà người ta biết được ai khôn ngoan,

> **24** do phát biểu mà biết được trình độ học vấn.

> **25** Đừng nói trái sự thật,

> **25** và phải biết xấu hổ vì sự thiếu học của con.

> **26** Đừng hổ thẹn xưng thú tội lỗi mình,

> **26** đừng ngăn chặn dòng sông đang chảy.

> **27** Đừng cúi rạp trước kẻ ngu đần,

> **27** cũng đừng thiên vị người quyền thế.

> **28** Dù phải chết, con hãy phấn đấu cho sự thật,

> **28** và Đức Chúa là Thiên Chúa sẽ bênh vực con.

> **29** Đừng ăn càn nói bậy,

> **29** chớ nhu nhược trễ nải trong công việc của con.

> **30** Đừng như sư tử trong gia đình,

> **30** mà lại nhút nhát giữa gia nhân.

> **31** Đừng xoè tay ra nhận, rồi nắm lại khi phải cho đi.

---

## Chapter 5

> **1** Đừng cậy vào tài sản của con, và đừng nói : “Tôi có đủ cả rồi !”

> **2** Đừng chiều theo ước muốn và sức lực của con,

> **2** mà thoả mãn những đam mê của lòng mình.

> **3** Đừng nói : “Ai làm gì được tôi ?”

> **3** Vì Đức Chúa là Đấng công minh sẽ trừng phạt.

> **4** Đừng nói : “Tôi đã phạm tội nhưng nào có sao ?”

> **4** Bởi vì Đức Chúa nhẫn nại đó !

> **5** Đừng ỷ được tha thứ mà khinh nhờn,

> **5** rồi cứ chồng chất tội này lên tội khác.

> **6** Đừng nói : “Người rất mực cảm thương,

> **6** tôi có phạm tội nhiều, Người cũng tha thứ cả !”

> **6** Vì Người thương xót, Người cũng nổi lôi đình,

> **6** và cơn lôi đình của Người ập xuống quân tội lỗi.

> **7** Đừng trì hoãn, hãy trở về với Đức Chúa đi ;

> **7** đừng lần lữa hết ngày này qua ngày khác,

> **7** vì thình lình Đức Chúa sẽ nổi cơn thịnh nộ,

> **7** và trong thời trừng phạt, con sẽ phải tiêu vong.

> **8** Đừng cậy dựa vào của cải bất chính,

> **8** vì điều đó chẳng ích gì cho con ngày con gặp bất hạnh.

> **9** Đừng có gió nào cũng theo, đường nào cũng bước,

> **9** như một tên tội lỗi lật lọng.

> **10** Hãy giữ vững xác tín của mình,

> **10** và lời con phải trước sau như một.

> **11** Hãy mau mắn nghe,

> **11** nhưng thong thả rồi hãy trả lời.

> **12** Nếu biết thì trả lời cho người ta,

> **12** bằng không, thì hãy đặt tay lên miệng.

> **13** Vinh hay nhục đều ở lời nói cả,

> **13** và cái lưỡi chính là mối hoạ cho con người.

> **14** Đừng để bị mang tiếng là người bép xép,

> **14** cũng đừng ăn nói quanh co.

> **14** Vì nếu ăn trộm là điều nhục nhã,

> **14** thì nói lời hai ý càng đáng lên án gắt gao.

> **15** Trong mọi chuyện lớn nhỏ, đừng tỏ ra vô ý thức ;

> **15** đang là bạn, chớ trở nên thù.

---

## Chapter 6

> **1** Quả vậy, bị mang tiếng thì thật là nhục nhã và ô danh,

> **1** cũng như mắc tội hay nói lời hai ý.

> **2** Đừng dương dương tự đắc khi con quyết định điều gì,

> **2** kẻo con bị nát thân như bò tót.

> **3** Kẻo lá cành của con, con ngốn sạch,

> **3** hoa trái của con, con phá hết,

> **3** và con sẽ chỉ còn như một khúc củi khô.

> **4** Một con người xấu xa làm băng hoại chính mình,

> **4** tự biến thành trò cười cho kẻ thù nghịch.

> **5** Ăn nói dịu dàng thì tăng thêm bạn hữu,

> **5** phát biểu dễ thương thì tăng thêm lời thân ái.

> **6** Ước chi có nhiều người sống hoà nhã với con ;

> **6** nhưng cố vấn cho con, thì trong muôn ngàn chỉ nên chọn một.

> **7** Nếu con muốn làm bạn với ai thì hãy thử người ấy trước,

> **7** nhưng đừng vội tin tưởng ngay.

> **8** Vì có kẻ chỉ là bạn nhất thời,

> **8** ngày con gặp nạn, nó chẳng còn là bạn nữa.

> **9** Có người là bạn lại trở nên thù,

> **9** và tiết lộ chuyện cãi nhau, khiến con phải xấu hổ.

> **10** Có người là bạn khi đồng hành với con,

> **10** nhưng ngày con gặp nạn, nó chẳng còn là bạn nữa.

> **11** Khi con gặp may, thì nó chẳng khác nào chính con :

> **11** gia nhân con, nó tự do sai bảo.

> **12** Nhưng lúc con sa cơ, nó liền chống lại và lánh mặt con luôn.

> **13** Với quân thù, con hãy tránh xa,

> **13** còn với bè bạn, con phải coi chừng.

> **14** Người bạn trung thành là một nơi nương tựa vững chắc,

> **14** ai gặp được người bạn như thế, là gặp được kho tàng.

> **15** Không gì đổi lấy được một người bạn trung thành,

> **15** và giá trị của người bạn ấy, không cân nào lường được.

> **16** Người bạn trung thành là phương thuốc xoa dịu cuộc đời,

> **16** những ai kính sợ Đức Chúa sẽ gặp được người như vậy.

> **17** Người kính sợ Đức Chúa thì điều khiển được tình bạn của mình

> **17** vì bản thân mình thế nào, thì cận thân mình cũng thế.

> **18** Con ơi, từ thiếu thời, hãy hấp thụ giáo huấn,

> **18** thì tới khi tóc bạc, con sẽ được khôn ngoan.

> **19** Như người cày và kẻ gieo, con hãy vun trồng khôn ngoan,

> **19** và đợi chờ hoa thơm trái tốt của đức ấy ;

> **19** vì con phải khó nhọc vun trồng một thời gian thôi,

> **19** rồi chẳng bao lâu sẽ được ăn hoa trái.

> **20** Giáo huấn quả thật là gay go đối với những kẻ vô học,

> **20** và kẻ vô tâm vô trí thì không kiên trì trong việc thụ giáo.

> **21** Giáo huấn, như đá tảng thử sức, đè nặng trên người ấy,

> **21** rồi chẳng mấy chốc nó sẽ vứt bỏ đi.

> **22** Quả thật, khôn ngoan xứng với tên mình :

> **22** không phải nhiều người biết rõ đâu !

> **23** Con ơi, hãy lắng nghe và đón nhận điều ta dạy bảo,

> **23** và đừng vứt bỏ ý kiến của ta.

> **24** Hãy đưa chân cho khôn ngoan xích lại,

> **24** và cúi đầu cho khôn ngoan đặt dây cương.

> **25** Hãy ghé vai mang lấy,

> **25** và đừng bất mãn vì bị khôn ngoan ràng buộc.

> **26** Với tất cả tâm tình, hãy trau dồi khôn ngoan,

> **26** và đường lối của khôn ngoan, hãy gắng công tuân giữ.

> **27** Cứ theo dõi và kiếm tìm,

> **27** thì khôn ngoan sẽ tỏ mình ra cho con biết,

> **27** và một khi đã nắm được rồi, con chớ buông ra.

> **28** Vì cuối cùng, khôn ngoan sẽ cho con được nghỉ ngơi yên hàn,

> **28** và sẽ trở thành niềm hoan lạc của con.

> **29** Xiềng xích của khôn ngoan sẽ là nơi nương tựa vững chắc,

> **29** và dây cương của khôn ngoan

> **29** sẽ như trang phục huy hoàng của con.

> **30** Ách của khôn ngoan là đồ trang sức bằng vàng,

> **30** và dây buộc của khôn ngoan là dải điều quý giá.

> **31** Con sẽ mặc lấy khôn ngoan như áo choàng rực rỡ,

> **31** đội lên đầu như triều thiên biểu lộ niềm vui.

> **32** Con ơi, nếu muốn, con sẽ là người có học,

> **32** nếu để tâm, con sẽ thành người khôn khéo.

> **33** Nếu thích nghe, con sẽ học được nhiều,

> **33** nếu biết lắng tai để ý, con sẽ trở nên khôn.

> **34** Hãy có mặt khi các bậc lão thành hội họp,

> **34** thấy vị nào khôn ngoan, hãy hết lòng gắn bó.

> **35** Mọi lời lẽ về Thiên Chúa, con hãy thích nghe,

> **35** những châm ngôn ý nhị, con đừng bỏ uổng.

> **36** Thấy người học thức uyên thâm, con hãy năng lui tới,

> **36** chân đi mòn ngưỡng cửa nhà họ.

> **37** Hãy suy gẫm các mệnh lệnh Đức Chúa đã truyền,

> **37** các điều răn của Người, hãy luôn luôn để ý.

> **37** Chính Người làm cho tâm hồn con kiên vững,

> **37** và cho con được khôn ngoan như lòng sở nguyện.

---

## Chapter 7

> **1** Đừng làm điều xấu, thì cái xấu sẽ không thắng được con.

> **2** Điều bất công, con hãy xa tránh, thì nó sẽ lánh xa con.

> **3** Con ơi, đừng gieo trên những luống bất công,

> **3** kẻo phải gặt bất công gấp bảy lần.

> **4** Đừng xin Đức Chúa cho con quyền cao,

> **4** cũng đừng xin vua cho con chức trọng.

> **5** Đừng tưởng mình là công chính trước mặt Đức Chúa,

> **5** cũng đừng ra vẻ khôn ngoan bên cạnh đức vua.

> **6** Đừng tìm cách để được làm thẩm phán,

> **6** nếu con không có khả năng nhổ rễ bất công ;

> **6** kẻo rồi vì nể mặt kẻ quyền thế,

> **6** mà con làm tổn thương đức liêm khiết của con.

> **7** Đừng làm thiệt hại cho dân chúng trong thành,

> **7** cũng đừng khúm núm trước đám đông.

> **8** Đừng để tội nào trói buộc con đến hai lần,

> **8** vì một lần thôi cũng đủ để bị phạt.

> **9** Đừng nói : “Thiên Chúa Tối Cao

> **9** sẽ nhìn vào số lượng lớn lễ phẩm tôi dâng,

> **9** nên khi tôi mang tới, Người sẽ chấp nhận.”

> **10** Con đừng nhút nhát khi cầu nguyện,

> **10** và đừng coi thường việc làm phúc bố thí.

> **11** Đừng cười nhạo ai đang cay đắng trong lòng,

> **11** vì có Đấng vừa hạ xuống vừa cất nhắc lên.

> **12** Đừng dùng lời gian dối mà hại anh em,

> **12** đối với một người bạn cũng không nên làm như thế.

> **13** Đừng chủ ý bịa đặt điều gian dối nào,

> **13** vì cứ như thế sẽ chẳng đưa tới gì tốt đẹp.

> **14** Giữa đông đảo các bậc lão thành, con chớ ba hoa,

> **14** và khi cầu nguyện thì đừng lải nhải.

> **15** Đừng chán ghét những công việc vất vả nhọc nhằn,

> **15** cũng như việc đồng áng Đấng Tối Cao đã định.

> **16** Đừng nhập bọn với phường tội lỗi,

> **16** hãy nhớ rằng cơn thịnh nộ không chậm trễ đâu !

> **17** Hãy khiêm nhường hạ mình xuống,

> **17** vì lửa và giòi bọ là hình phạt dành cho kẻ vô đạo.

> **18** Đừng đem bạn hữu đổi lấy lợi lộc,

> **18** cũng đừng đổi người anh em chân chính lấy vàng Ô-phia.

> **19** Đừng rời bỏ người vợ khôn ngoan đức hạnh,

> **19** vì duyên dáng của nàng quý hơn cả vàng nữa.

> **20** Đừng ngược đãi người ở biết làm việc hết mình,

> **20** cũng như người làm công biết xả thân.

> **21** Hãy hết lòng yêu thương người ở nào sáng trí,

> **21** và đừng từ chối không cho nó tự do.

> **22** Con có súc vật ư ? Hãy săn sóc chúng.

> **22** Nếu chúng làm lợi cho con, thì giữ chúng lại.

> **23** Có con cái ư ? Hãy giáo dục

> **23** và uốn nắn chúng ngay từ thuở còn thơ.

> **24** Có con gái ư ? Hãy lo giữ gìn tấm thân của chúng,

> **24** nhưng đừng ra mặt vui vẻ xuề xoà.

> **25** Gả chồng cho con gái, là con đã làm xong một việc lớn,

> **25** nhưng phải gả cho người thông minh.

> **26** Con có người vợ hợp với con ư ? Thì chớ ruồng bỏ,

> **26** nhưng đừng tin tưởng người vợ con không thích.

> **27** Cha con, con hãy hết lòng tôn kính,

> **27** và đừng quên ơn mẹ đã mang nặng đẻ đau.

> **28** Hãy luôn nhớ công ơn dưỡng dục sinh thành,

> **28** công ơn ấy, con sẽ lấy chi đáp đền cho cân xứng ?

> **29** Hãy hết lòng kính tôn Đức Chúa

> **29** và kính trọng các tư tế của Người.

> **30** Hãy hết sức yêu mến Đấng tạo thành nên con,

> **30** đừng bỏ rơi các thừa tác viên của Người.

> **31** Hãy kính sợ Đức Chúa và tôn trọng vị tư tế,

> **31** hãy trao cho ngài phần thuộc về ngài, như luật truyền cho con :

> **31** của đầu mùa, của lễ tạ tội, bả vai phải biếu,

> **31** rồi của lễ thánh hoá và phần tinh hoa trích từ của thánh.

> **32** Hãy rộng tay cứu giúp người nghèo khó,

> **32** để con được hưởng trọn vẹn phúc lành.

> **33** Hãy làm ơn cho mọi người còn sống,

> **33** ngay cả với người đã chết, cũng đừng từ chối làm ơn.

> **34** Đừng ngoảnh mặt không nhìn những ai đang than khóc,

> **34** với những người sầu khổ, con hãy biết chia buồn.

> **35** Đừng ngại thăm nom người đau ốm,

> **35** vì nhờ những việc như thế mà con sẽ được mến yêu.

> **36** Trong mọi lời ăn tiếng nói,

> **36** hãy nghĩ đến đời con chung cuộc thế nào,

> **36** thì mãi mãi con sẽ không phạm tội.

---

## Chapter 8

> **1** Con đừng chống chọi với người quyền thế, kẻo rơi vào tay họ.

> **2** Đừng tranh chấp với người giàu,

> **2** kẻo họ lấy thế mạnh mà chống lại con ;

> **2** vì vàng bạc làm cho bao người hư hỏng

> **2** và lòng dạ vua chúa ngả nghiêng.

> **3** Đừng chống chọi với kẻ lắm mồm,

> **3** cũng đừng chất củi thêm vào lửa.

> **4** Đừng đùa giỡn với kẻ vô giáo dục,

> **4** kẻo tổ tiên con bị khinh chê.

> **5** Một người đã biết hối lỗi, con đừng la rầy,

> **5** hãy nhớ rằng tất cả chúng ta đều đáng phạt.

> **6** Đừng khinh dể người đã cao niên,

> **6** vì đến lượt chúng ta rồi cũng già hết cả.

> **7** Khi có người nào chết, con chớ vui mừng,

> **7** hãy nhớ rằng tất cả chúng ta đều phải chết.

> **8** Chớ khinh thường chuyện các bậc khôn ngoan kể lại,

> **8** hãy nghiền ngẫm phương ngôn của các ngài ;

> **8** vì nhờ học với các ngài mà con có được kiến thức,

> **8** và biết cách phục vụ các bậc quyền cao.

> **9** Đừng bỏ qua chuyện các vị cao niên kể lại,

> **9** vì chính các ngài đã học hỏi nơi tổ tiên mình ;

> **9** nhờ học với các ngài mà con có được sự hiểu biết,

> **9** và khi cần, con biết đưa ra câu trả lời thích hợp.

> **10** Đừng khơi dậy lửa đam mê của người tội lỗi,

> **10** kẻo chính con bị đốt cháy trong ngọn lửa của y.

> **11** Con chớ đương đầu với kẻ vũ phu,

> **11** kẻo nó nên như cái bẫy cho con lỡ lời.

> **12** Đừng cho kẻ mạnh thế hơn con vay mượn,

> **12** cho họ mượn là kể như mất đứt rồi.

> **13** Đừng đứng ra bảo đảm điều gì vượt quá sức con,

> **13** nếu đã bảo đảm, thì lo mà thanh toán.

> **14** Đừng tranh kiện với quan toà,

> **14** toà sẽ vì danh dự của ông mà xử cho ông thắng.

> **15** Đừng đồng hành với quân bạt mạng, kẻo nó ăn hiếp con ;

> **15** vì chính nó chỉ làm theo sở thích :

> **15** sự điên rồ của nó làm cho cả hai phải tiêu vong.

> **16** Đừng đánh nhau với kẻ hung dữ,

> **16** cũng đừng đi qua nơi vắng vẻ với y ;

> **16** vì y coi chuyện đổ máu như không vậy,

> **16** và y sẽ tấn công con nơi chẳng có ai cứu giúp.

> **17** Đừng bàn hỏi người ngu, vì nó không giữ kín được.

> **18** Trước mặt người lạ, chớ làm điều phải giữ kín,

> **18** vì con chẳng biết chuyện gì sẽ xảy ra.

> **19** Đừng tâm sự với bất cứ người nào,

> **19** đừng tưởng làm như vậy là người ta thích.

---

## Chapter 9

> **1** Đừng ghen với người vợ mà con đang ôm ấp,

> **1** kẻo con dạy cho nàng nghĩ xấu về con.

> **2** Đừng phó mặc hồn con cho một người đàn bà,

> **2** kẻo bị nó đè đầu đè cổ.

> **3** Đừng đón đường một gái làng chơi,

> **3** kẻo con rơi vào bẫy của nó.

> **4** Đừng đi lại với một ả đào,

> **4** kẻo con mắc phải mưu mô của nó.

> **5** Đừng chòng chọc nhìn nàng trinh nữ,

> **5** kẻo con sa ngã mà bị phạt với nàng.

> **6** Đừng trao thân cho đĩ điếm,

> **6** kẻo con phải khuynh gia bại sản.

> **7** Ngoài đường phố, mắt đừng láo liên,

> **7** trong ngõ hẻm, chớ có la cà.

> **8** Hãy tránh đừng nhìn người phụ nữ nhan sắc,

> **8** cũng đừng ngắm nghía một giai nhân xa lạ.

> **8** Vì sắc đẹp đàn bà mà bao kẻ đảo điên,

> **8** cũng vì thế mà ái tình bừng lên như lửa.

> **9** Chớ ngồi bên người phụ nữ có chồng,

> **9** đừng uống rượu với nàng trong các bữa tiệc,

> **9** kẻo vì nàng mà lòng con nghiêng ngửa,

> **9** và tâm thần chao đảo tiêu vong.

> **10** Đừng bỏ rơi người bạn cố tri :

> **10** người mới đâu có giá bằng người cũ.

> **10** Rượu mới thế nào, thì bạn mới cũng vậy ;

> **10** để lâu rồi uống, mới thấy ngon.

> **11** Chớ ghen với người tội lỗi được vinh dự,

> **11** vì con chẳng biết hậu vận nó thế nào.

> **12** Đừng vui niềm vui của quân vô đạo ;

> **12** hãy nhớ rằng : chúng sẽ phải đền tội trước khi xuống âm ty.

> **13** Hãy đứng xa người nắm quyền sinh sát,

> **13** thì con sẽ không còn cảm thấy sợ tử thần.

> **13** Nếu đến gần nó, thì đừng bất cẩn,

> **13** kẻo nó lại cướp mất mạng con.

> **13** Hãy nhớ rằng con đang bước qua giữa bao cạm bẫy,

> **13** và đi lại trên tường thành đầy lỗ châu mai.

> **14** Hãy giao tiếp với người chung quanh khi có thể,

> **14** và năng bàn hỏi với người khôn ngoan.

> **15** Hãy tìm người hiểu biết mà trò chuyện,

> **15** và mọi điều con nói phải quy về Luật của Đấng Tối Cao.

> **16** Đồng bàn với con phải là những người công chính,

> **16** và lòng kính sợ Đức Chúa sẽ là niềm hãnh diện của con.

> **17** Một tác phẩm được ca tụng là nhờ tay nghệ sĩ,

> **17** ai lãnh đạo dân thì phải khôn ngoan trong lời ăn tiếng nói.

> **18** Kẻ lắm mồm lắm miệng, trong thành ai cũng ngán cũng sợ,

> **18** người nói năng láu táu, ai cũng ghét cũng chê.

---

## Chapter 10

> **1** Thủ lãnh khôn ngoan thì giáo dục dân mình,

> **1** và uy thế của người thông minh thật là vững chắc.

> **2** Thủ lãnh dân thế nào,

> **2** các viên chức thừa hành cũng thế,

> **2** người đứng đầu một thành làm sao,

> **2** toàn thể dân cư cũng vậy.

> **3** Một ông vua dốt nát làm cho dân nước phải suy vong,

> **3** một thành hưng thịnh

> **3** là nhờ trí thông minh của các nhà cầm quyền.

> **4** Quyền bính trên địa cầu nằm trong tay Đức Chúa,

> **4** khi đến thời đến buổi, Người sẽ cho xuất hiện kẻ hiền tài.

> **5** Sự nghiệp của con người nằm trong tay Đức Chúa,

> **5** vì chính Người làm cho kẻ sĩ được nở mặt nở mày.

> **6** Khi gặp những chuyện bất công,

> **6** con đừng oán hờn người thân cận,

> **6** cũng đừng làm bất cứ điều gì trong cơn giận dữ.

> **7** Đức Chúa và người phàm đều chê ghét tính kiêu căng,

> **7** đều coi gian tà là khả ố.

> **8** Quyền bá chủ chuyển từ dân này sang dân nọ,

> **8** do bất công, bạo lực và tiền tài.

> **9** Làm sao tro bụi lại dám kiêu căng,

> **9** vì ngay khi còn sống, nó đã bị xổ ruột ?

> **10** Cơn bệnh kéo dài, giễu cợt cả thầy thuốc,

> **10** kẻ nay xưng hùng xưng bá, mai đã theo tử thần.

> **11** Khi chết, gia tài người ta thừa hưởng

> **11** là côn trùng, sâu bọ và rắn rết.

> **12** Con người bắt đầu kiêu căng khi lìa xa Đức Chúa,

> **12** khi lòng nó lìa xa Đấng Tạo Thành.

> **13** Vì đầu mối của kiêu căng là tội lỗi,

> **13** và kẻ quen thói kiêu căng thì rắc gieo ghê tởm ;

> **13** vì thế Đức Chúa đã gửi đến những gian truân,

> **13** và tiêu diệt chúng hoàn toàn.

> **14** Đức Chúa hạ bệ những ai quyền thế,

> **14** và đặt kẻ hiền lành ngồi lên thay.

> **15** Đức Chúa đã bứng rễ các dân ngoại,

> **15** và đem trồng vào đó kẻ khiêm nhường.

> **16** Lãnh thổ của chư dân, Đức Chúa đã đảo lộn,

> **16** và phá huỷ đến tận nền trái đất.

> **17** Người đã loại chúng ra khỏi cõi đời và huỷ diệt chúng,

> **17** đã xoá sạch chúng khỏi ký ức người đời.

> **18** Con người được dựng nên không phải để kiêu ngạo,

> **18** con cái của đàn bà được sinh ra không phải để giận dữ.

> **19** Nòi giống nào đáng trọng ?

> **19** Thưa nòi giống con người.

> **19** Nòi giống nào đáng trọng ?

> **19** Thưa những người kính sợ Đức Chúa.

> **19** Nòi giống nào đáng khinh ?

> **19** Thưa nòi giống con người.

> **19** Nòi giống nào đáng khinh ?

> **19** Thưa những kẻ vi phạm các điều răn.

> **20** Thủ lãnh thì đáng trọng giữa anh em,

> **20** còn những ai kính sợ Đức Chúa

> **20** thì đáng trọng trước mặt Người.

> **22** Kẻ giàu, người sang cũng như kẻ nghèo :

> **22** niềm hãnh diện của tất cả là kính sợ Đức Chúa.

> **23** Khinh dể một người nghèo thông minh là không phải lẽ,

> **23** tôn vinh một người tội lỗi là điều chẳng nên.

> **24** Người làm lớn, nhà lãnh đạo, vị nắm quyền đều được tôn vinh,

> **24** nhưng không ai trong các vị đó lớn hơn người kính sợ Đức Chúa.

> **25** Nô bộc mà khôn ngoan thì được cả người tự do (cũng) phục vụ,

> **25** người hiểu biết thì không lẩm bẩm kêu ca.

> **26** Đừng khôn xảo, khi làm công việc của con,

> **26** cũng đừng sĩ diện, khi con phải nghèo túng.

> **27** Làm việc và được đầy đủ dư dật,

> **27** thì vẫn hơn lang thang khoác lác mà đói ăn.

> **28** Con ơi, hãy tự hào một cách khiêm tốn,

> **28** và tự trọng đúng với giá trị của con.

> **29** Người phạm tội hại đến bản thân,

> **29** ai bảo nó là công chính được ?

> **29** Nào ai tôn trọng được kẻ khinh chính mình ?

> **30** Kẻ nghèo được tôn trọng là nhờ sự hiểu biết,

> **30** người giàu được tôn trọng là vì tài sản của họ.

> **31** Còn nghèo mà đã được trọng,

> **31** thì khi giàu sẽ được trọng biết bao ?

> **31** Đang giàu mà đã bị khinh,

> **31** thì khi nghèo còn bị khinh biết mấy ?

---

## Chapter 11

> **1** Người hèn mọn mà khôn ngoan vẫn có thể ngẩng đầu,

> **1** và được ngồi giữa những người làm lớn.

> **2** Đừng khen một người đàn ông vì người ấy đẹp,

> **2** và đừng gớm ghét ai vì vẻ bên ngoài.

> **3** Trong các loài có cánh, ong là bé hơn cả,

> **3** thế mà nó làm ra chất ngọt hảo hạng.

> **4** Chớ khoe khoang vì bộ áo bên ngoài,

> **4** cũng đừng tự cao trong ngày được vinh dự.

> **4** Công trình của Đức Chúa thật lạ lùng,

> **4** nhưng vẫn là bí ẩn đối với phàm nhân.

> **5** Nhiều bậc đế vương phải ngồi xuống đất,

> **5** còn kẻ không ai ngờ lại được mang vương miện.

> **6** Lắm người quyền thế bị nhục nhã ê chề,

> **6** và nhiều kẻ cao sang bị nộp vào tay người khác.

> **7** Chưa tra xét thì đừng buộc tội,

> **7** suy nghĩ trước rồi hãy trách móc sau.

> **8** Chớ trả lời khi chưa nghe rõ,

> **8** người ta đang nói thì chớ ngắt lời.

> **9** Về chuyện không can gì tới con, con đừng cãi cọ,

> **9** chớ dây mình vào cuộc tranh chấp của quân tội lỗi.

> **10** Con ơi, chớ lo toan nhiều công việc,

> **10** có tăng thêm nhiều vẫn chẳng được yên ;

> **10** có hối hả mấy cũng chẳng tới đâu,

> **10** có chạy đàng nào cũng không thoát nổi.

> **11** Có người càng vất vả, nhọc nhằn và hấp tấp,

> **11** thì lại càng không đạt được gì.

> **12** Có người yếu đuối cần được nâng đỡ,

> **12** sức lực thua kém, túng thiếu trăm bề,

> **12** mà Đức Chúa lại ghé mắt nhìn xem, để thi ân cho họ,

> **12** và cất nhắc họ lên khỏi cảnh khốn cùng.

> **13** Người làm cho họ ngẩng đầu hiên ngang,

> **13** khiến nhiều kẻ phải ngạc nhiên về họ.

> **14** Lành dữ, sống chết, giàu nghèo, tất cả đều do Đức Chúa.

> **17** Phúc lộc của Đức Chúa còn mãi cho những người đạo hạnh,

> **17** và tình thương của Người hướng dẫn họ đến muôn đời.

> **18** Có kẻ giàu vì vun quén và keo kiệt,

> **18** và đây là phần thưởng của nó :

> **19** Khi nó nói : “Tôi đã tìm được an nhàn,

> **19** của tôi làm ra, bây giờ tôi hưởng”,

> **19** thì nó đâu biết thời gian mình sống còn bao lâu ;

> **19** nó sẽ bỏ lại của cải cho người khác và sẽ chết.

> **20** Hãy cứ bổn phận của con mà làm cho chu đáo,

> **20** và chăm lo công việc cho đến già.

> **21** Đừng phục người tội lỗi vì các công việc của nó,

> **21** nhưng hãy tin vào Đức Chúa,

> **21** và công việc của con, hãy chịu khó mà làm,

> **21** vì làm cho kẻ nghèo bỗng nhiên nên giàu có,

> **21** đối với Đức Chúa, là chuyện thật dễ dàng.

> **22** Phúc lành của Đức Chúa là phần thưởng cho người đạo hạnh,

> **22** trong giây lát Người làm cho phúc lành nở rộ như hoa.

> **23** Con đừng nói : “Tôi cần gì đây ?

> **23** Rồi ra tôi còn phải có những của nào nữa ?”

> **24** Đừng nói : “Tôi đầy đủ cả rồi,

> **24** từ đây tôi còn gặp bất hạnh nào nữa đâu ?”

> **25** Ngày gặp vận may, người ta quên nỗi bất hạnh,

> **25** và ngày gặp bất hạnh, người ta chẳng nhớ đến vận may.

> **26** Trong ngày mệnh chung,

> **26** trả cho con người theo lối họ đã sống,

> **26** đối với Đức Chúa, là chuyện thật dễ dàng.

> **27** Khổ cực một giờ làm quên lạc thú,

> **27** đến cuối đời, công việc của con người mới lộ ra.

> **28** Đừng khen ai có phúc trước khi họ lìa đời,

> **28** vì nhìn vào con cái, người ta sẽ biết họ.

> **29** Đừng bạ ai cũng đưa về nhà,

> **29** vì kẻ xảo quyệt có trăm mưu ngàn kế.

> **30** Chim mồi nhốt trong lồng làm sao,

> **30** thì tâm địa kẻ kiêu căng cũng thế ;

> **30** nó như thám tử rình chờ con ngã quỵ.

> **31** Nó mưu toan đổi tốt thành xấu,

> **31** trong những cái hay nhất, nó cũng thấy tỳ ố đáng chê.

> **32** Một tia lửa làm cả đống than cháy bừng,

> **32** con người tội lỗi mưu toan chuyện đổ máu.

> **33** Hãy đề phòng kẻ gian ác, vì nó mưu đồ chuyện xấu xa ;

> **33** đừng để nó làm cho con ô danh đến muôn đời.

> **34** Đưa người lạ về nhà, nó sẽ làm cho con điên đảo,

> **34** khiến con thành xa lạ với thân quyến của con.

---

## Chapter 12

> **1** Nếu con làm việc thiện, thì hãy biết con làm cho ai,

> **1** và con ở hiền thì sẽ gặp lành.

> **2** Hãy làm việc thiện cho người đạo hạnh,

> **2** con sẽ được đền đáp,

> **2** nếu không do người ấy, thì cũng do Đấng Tối Cao.

> **3** Sẽ chẳng có chi may lành cho kẻ ngoan cố trong điều ác,

> **3** cho kẻ không thích làm việc từ thiện.

> **4** Hãy cho người đạo hạnh, nhưng đừng giúp kẻ tội lỗi.

> **5** Hãy xử tốt với người khiêm tốn,

> **5** và đừng ủng hộ quân vô đạo,

> **5** hãy khước từ, đừng cung cấp bánh ăn cho nó,

> **5** kẻo nó được đàng chân lân đàng đầu ;

> **5** con sẽ gặp hoạn nạn gấp đôi

> **5** đối lại tất cả những việc lành con đã làm cho nó.

> **6** Vì chính Đấng Tối Cao cũng gớm ghét phường tội lỗi,

> **6** Người sẽ trừng phạt để trả oán quân vô đạo.

> **7** Hãy cho người tốt, nhưng đừng giúp kẻ tội lỗi.

> **8** Lúc gặp may, không nhận ra được ai là bạn,

> **8** khi lâm nạn, chẳng giấu nổi ai là thù.

> **9** Khi con người gặp may thì kẻ thù nó buồn khổ,

> **9** lúc nó lâm nạn thì bạn hữu cũng tránh xa.

> **10** Đừng bao giờ tin vào thù địch ;

> **10** vì như đồng ten sét thế nào,

> **10** thì sự độc ác của nó cũng vậy.

> **11** Nếu nó tự hạ và đi đứng khúm núm,

> **11** thì con phải cảnh giác và coi chừng ;

> **11** hãy đối xử với nó như người lau gương,

> **11** và biết rằng rốt cuộc nó sẽ bị lật tẩy.

> **12** Đừng để nó đứng cạnh con,

> **12** kẻo nó lật nhào con rồi chiếm lấy chỗ ;

> **12** đừng đặt nó ngồi bên phải con,

> **12** kẻo ghế của con, nó sẽ tìm cách chiếm đoạt.

> **12** Cuối cùng con sẽ hiểu lời ta,

> **12** và sẽ nuối tiếc những điều ta đã nói.

> **13** Ai nào thương kẻ dụ rắn mà bị rắn cắn,

> **13** ai nào xót mọi kẻ đến gần thú dữ đâu ?

> **14** Kẻ đồng hành với người tội lỗi,

> **14** và tham gia vào các tội của nó cũng vậy.

> **15** Nó ở với con một giờ,

> **15** nhưng khi con chao đảo, nó sẽ không nán lại với con.

> **16** Kẻ thù, ngoài miệng thì ngọt xớt,

> **16** nhưng trong lòng lại tính xô con xuống vực sâu.

> **16** Mắt kẻ thù cũng rưng rưng đẫm lệ,

> **16** nhưng nếu gặp cơ hội, nó không thôi khát máu.

> **17** Lúc lâm nạn, con sẽ thấy nó ở sẵn đó trước con rồi,

> **17** làm như giúp đỡ, nhưng kỳ thực lại hất cẳng con.

> **18** Nó sẽ lắc đầu vỗ tay,

> **18** nói về con đủ điều mà để lộ chân tướng nó.

---

## Chapter 13

> **1** Đụng vào nhựa thì sẽ dính,

> **1** chơi với người kiêu ngạo thì sẽ giống như y.

> **2** Gánh nặng quá sức con, con đừng mang lấy,

> **2** đừng đi lại với kẻ quyền thế và giàu có hơn con.

> **2** Lọ sành để chung với bình đồng sao được ?

> **2** Chạm nhau là lọ sành tan vỡ.

> **3** Người giàu vừa ăn cướp vừa la làng,

> **3** còn người nghèo bị thiệt thì lại phải năn nỉ.

> **4** Nếu con có ích cho nó, nó sẽ dùng con,

> **4** nhưng sẽ bỏ rơi con, nếu con sa cơ thất thế.

> **5** Con có của, nó sẽ sống với con,

> **5** và bóc lột con không chút quản ngại.

> **6** Khi cần, nó sẽ dỗ ngọt con,

> **6** nó tươi cười với con để làm con hy vọng,

> **6** nó nói ngon nói ngọt và bảo : “Anh cần gì không ?”

> **7** Nó bày tiệc làm con xấu hổ để bóc lột con đến cùng kiệt,

> **7** rốt cuộc nó sẽ chế nhạo con ;

> **7** rồi sau đó, hễ thấy con là nó làm ngơ, và lắc đầu khinh dể.

> **8** Coi chừng chớ để người ta dụ dỗ con,

> **8** kẻo vì dại khờ mà con bị nhục.

> **9** Khi người quyền thế mời gọi con, con hãy lẩn đi,

> **9** như thế, người ta càng mời mọc con hơn nữa.

> **10** Đừng vồ vập, kẻo bị tống cổ ra,

> **10** cũng đừng đứng xa, kẻo bị quên mất.

> **11** Đừng hòng ăn nói với họ như kẻ ngang hàng,

> **11** cũng đừng tin những lời lẽ ba hoa của họ ;

> **11** vì họ nói nhiều là có ý thử con,

> **11** và giả bộ tươi cười với con là để dò xét.

> **12** Ai không giữ kín lời tâm sự của người khác, đó là kẻ tàn nhẫn,

> **12** có ai bị hành hạ hay xiềng xích, nó cũng chẳng quan tâm.

> **13** Hãy cẩn thận, hãy hết sức coi chừng,

> **13** vì con đang đồng hành với sự suy vong rồi đó.

> **15** Sinh vật nào cũng ưa thích đồng loại của mình,

> **15** và người nào cũng ưa thích người thân cận.

> **16** Xác thịt nào thì kết hợp theo giống đó,

> **16** và con người thì gắn bó với đồng loại của mình.

> **17** Sói sống chung với chiên sao được ?

> **17** Kẻ tội lỗi với người đạo hạnh cũng thế.

> **18** Hoà bình sao được giữa chó rừng và chó nhà ?

> **18** Và hoà bình sao được giữa kẻ giàu sang với người lam lũ ?

> **19** Lừa hoang trong sa mạc là mồi cho sư tử,

> **19** cũng vậy, kẻ nghèo túng là mồi cho bọn giàu sang.

> **20** Đối với kẻ kiêu ngạo thì thấp hèn là điều ghê tởm,

> **20** cũng vậy, đối với người giàu có thì kẻ nghèo là đồ gớm ghê.

> **21** Người giàu trượt chân thì được bạn bè nâng đỡ,

> **21** còn kẻ nghèo mà ngã thì bị bạn hữu bỏ rơi.

> **22** Người giàu mà có lỡ, thì nhiều người cứu gỡ cho,

> **22** có nói bậy, người ta cũng cho là phải.

> **22** Kẻ nghèo có lỡ, thì người ta chê trách,

> **22** có nói hay, thiên hạ cũng chẳng kể vào đâu.

> **23** Người giàu lên tiếng thì mọi người im lặng,

> **23** người ta đưa lời của nó lên tận chín tầng mây ;

> **23** khi kẻ nghèo lên tiếng thì họ bảo : “Ai vậy ?”

> **23** Nếu nó vấp, họ sẽ xô cho té nhào.

> **24** Giàu là tốt nếu không mắc tội,

> **24** nhưng theo lời kẻ vô đạo thì nghèo là xấu.

> **25** Lòng người làm thay đổi nét mặt,

> **25** để lộ ra cái tốt hay cái xấu.

> **26** Nét mặt vui tươi là dấu chỉ một tâm hồn hạnh phúc.

> **26** Phải lao tâm khổ tứ lắm mới làm được các dụ ngôn.

---

## Chapter 14

> **1** Phúc thay kẻ không ăn nói lỡ lầm,

> **1** và không phải khổ vì hối hận.

> **2** Phúc thay ai không bị lương tâm cắn rứt,

> **2** và kẻ không rơi vào thất vọng.

> **3** Của cải không lợi gì cho kẻ tiểu nhân,

> **3** đối với con người đố kỵ, thì tài sản để làm gì ?

> **4** Tích luỹ mà vong thân là tích luỹ cho kẻ khác,

> **4** người khác sẽ hưởng dùng của cải nó thu gom.

> **5** Xấu với bản thân thì tốt với ai được ?

> **5** Ngay cả với tài sản của mình, nó cũng không được hưởng.

> **6** Không ai tệ hơn kẻ làm hại chính mình,

> **6** và đó là công trả cho sự gian ác của nó.

> **7** Nó có làm điều tốt, thì chẳng qua vì vô tình,

> **7** cuối cùng nó cũng để lộ ra sự gian ác của nó.

> **8** Ai nhìn với con mắt đố kỵ là người xấu,

> **8** nó ngoảnh mặt đi và khinh dể thiên hạ.

> **9** Kẻ có mắt tham lam thì không bằng lòng với phận mình,

> **9** và keo kiệt làm cho tâm hồn ra cằn cỗi.

> **10** Kẻ có mắt xấu xa thì keo kiệt về miếng ăn,

> **10** và trên bàn ăn, trông thật sơ sài.

> **11** Con ơi, nếu có của, hãy làm cho đời con được tốt đẹp,

> **11** và tiến dâng lễ vật lên Đức Chúa sao cho xứng.

> **12** Hãy nhớ rằng cái chết không trì hoãn đâu,

> **12** và ngày hẹn của âm phủ, con nào có biết !

> **13** Trước khi chết, hãy làm ơn cho thân hữu,

> **13** và rộng rãi với họ theo khả năng của con.

> **14** Đừng từ chối không hưởng một ngày vui,

> **14** hoài bão của con, đừng để cho phần nào trôi đi mất.

> **15** Nào con không để lại công khó của con cho người khác,

> **15** và mồ hôi nước mắt của con

> **15** cho người ta bắt thăm chia chác đó sao ?

> **16** Hãy cho và nhận, hãy làm cho tâm hồn mình khuây khoả,

> **16** vì trong âm phủ, còn tìm đâu ra khoái lạc !

> **17** Mọi xác phàm như chiếc áo, thảy đều mòn hao,

> **17** vì quy luật muôn đời là : chắc chắn con sẽ phải chết.

> **18** Như cành lá trên cây rậm rạp : lá rụng xuống, lá lại mọc ra,

> **18** thì các thế hệ người phàm cũng vậy :

> **18** lớp kết thúc, lớp lại sinh ra.

> **19** Mọi công trình phải hư nát đều tiêu tan hết thảy,

> **19** và tác giả của chúng cũng theo chúng ra đi.

> **20** Phúc thay kẻ nghiền ngẫm khôn ngoan,

> **20** và biết dùng trí khôn mà suy luận.

> **21** Phúc thay kẻ để tâm suy nghĩ về đường lối của khôn ngoan,

> **21** và hiểu được các bí nhiệm của đức ấy.

> **22** Như một thợ săn, người ấy theo vết của khôn ngoan,

> **22** và trên đường của khôn ngoan, nó rình chờ.

> **23** Nó nhìn vào cửa sổ của khôn ngoan,

> **23** và lắng nghe bên cửa ra vào.

> **24** Nó ở sát nhà của khôn ngoan,

> **24** và đóng đinh vào tường.

> **25** Nó dựng lều dưới cánh tay của khôn ngoan,

> **25** và sẽ được ở nơi hạnh phúc.

> **26** Nó sẽ đặt con cái dưới sự che chở của khôn ngoan,

> **26** và dưới tán lá của khôn ngoan, nó sẽ trú ẩn.

> **27** Dưới bóng của khôn ngoan, nó không bị nóng bức,

> **27** và trong vinh quang của khôn ngoan, nó sẽ cư ngụ.

---

## Chapter 15

> **1** Điều đó, kẻ kính sợ Đức Chúa sẽ thi hành,

> **1** và người tuân giữ Lề Luật sẽ đạt được khôn ngoan.

> **2** Như mẹ hiền, khôn ngoan sẽ ra gặp người ấy,

> **2** và như tân nương trinh khiết, khôn ngoan sẽ đón chào,

> **3** sẽ lấy hiểu biết làm bánh cho người ấy ăn,

> **3** lấy khôn ngoan làm nước cho người ấy uống.

> **4** Người ấy sẽ dựa vào khôn ngoan và không chao đảo,

> **4** sẽ gắn bó với khôn ngoan và không thẹn thùng.

> **5** Khôn ngoan sẽ làm cho người ấy

> **5** trổi vượt trên các đồng liêu,

> **5** và ở nơi đại hội, sẽ giúp người ấy lên tiếng.

> **6** Người ấy sẽ được sung sướng,

> **6** được vui mừng như đội triều thiên,

> **6** và thừa hưởng danh thơm đến muôn đời.

> **7** Những kẻ ngu dốt sẽ không chiếm được khôn ngoan,

> **7** và những người tội lỗi sẽ chẳng được thấy bao giờ.

> **8** Khôn ngoan xa cách kiêu ngạo,

> **8** và vắng bóng trong tâm tưởng những người gian dối.

> **9** Lời ca tụng trên môi miệng tội lỗi là vô nghĩa,

> **9** vì không phải từ Đức Chúa mà đến.

> **10** Vì lời ca tụng phải được nói ra trong khôn ngoan,

> **10** và phải được Đức Chúa hướng dẫn.

> **11** Con đừng nói : “Tại Đức Chúa mà tôi phạm tội”,

> **11** vì điều Người gớm ghét, thì Người không làm.

> **12** Đừng nói : “Chính Người làm tôi lầm đường lạc lối”,

> **12** vì Người không cần kẻ tội lỗi.

> **13** Mọi điều kinh tởm, Đức Chúa đều gớm ghê,

> **13** và những kẻ kính sợ Người cũng không ưa chuộng.

> **14** Từ nguyên thuỷ, chính Chúa đã làm nên con người,

> **14** và để nó tự quyết định lấy.

> **15** Nếu con muốn thì hãy giữ các điều răn

> **15** mà trung tín làm điều đẹp ý Người.

> **16** Trước mặt con, Người đã đặt lửa và nước,

> **16** con muốn gì, hãy đưa tay ra mà lấy.

> **17** Trước mặt con người là cửa sinh cửa tử,

> **17** ai thích gì, sẽ được cái đó.

> **18** Vì trí khôn ngoan của Đức Chúa thật lớn lao,

> **18** Người mạnh mẽ uy quyền và trông thấy tất cả.

> **19** Người để mắt nhìn xem những ai kính sợ Người,

> **19** và biết rõ tất cả những gì người ta thực hiện.

> **20** Người không truyền cho ai ăn ở thất đức,

> **20** cũng không cho phép ai phạm tội.

---

## Chapter 16

> **1** Con đàn cháu đống mà vô dụng, con đừng ham,

> **1** cũng đừng vui vì lũ con bất nhân bất nghĩa.

> **2** Chúng có đông đảo mấy, con cũng đừng vui,

> **2** nếu chúng không có lòng kính sợ Đức Chúa.

> **3** Chúng có làm nên sự nghiệp ở đời, con đừng tin tưởng,

> **3** có đông con nhiều cháu, con cũng chớ trông nhờ ;

> **3** vì cả ngàn cũng không bằng một

> **3** và chết mà không con còn hơn có những người con bất nghĩa.

> **4** Nhờ một người thông minh sáng suốt

> **4** mà một thành đông đúc dân cư,

> **4** còn giống nòi chẳng kể chi luân thường đạo lý sẽ bị tuyệt diệt.

> **5** Mắt tôi đã thấy nhiều điều như thế,

> **5** và tai tôi còn nghe những điều dữ dội hơn.

> **6** Lửa bừng cháy thiêu đốt đám hội quân tội lỗi,

> **6** cơn Thịnh Nộ bốc lên trừng phạt nòi bất tuân ;

> **7** vì Người đã không tha cho bọn khổng lồ thuở trước,

> **7** những kẻ cậy sức mình mà phản loạn.

> **8** Người đã chẳng buông tha những kẻ cho ông Lót ở nhờ,

> **8** những kẻ Người gớm ghét vì chúng kiêu ngạo.

> **9** Người không xót thương giống nòi mang án diệt vong,

> **9** những kẻ bị loại trừ vì tội lỗi của chúng,

> **10** cũng như sáu trăm ngàn bộ binh,

> **10** những kẻ cứng lòng cùng nhau cấu kết.

> **11** Dầu chỉ có một người cứng cổ không bị phạt,

> **11** thì đó cũng là điều lạ lùng ;

> **11** vì Người thương xót, Người cũng nổi cơn thịnh nộ,

> **11** rộng lòng tha thứ, nhưng cũng trút cơn lôi đình.

> **12** Người thương xót bao nhiêu, thì cũng hạch tội bấy nhiêu :

> **12** Người xét xử ai nấy tuỳ theo việc họ làm.

> **13** Kẻ tội lỗi không thoát nổi với của gian đã cướp,

> **13** và người đạo hạnh kiên nhẫn đợi chờ sẽ chẳng luống công.

> **14** Việc bố thí nào cũng được Chúa ân thưởng,

> **14** và mỗi người cứ theo việc mình làm mà lãnh nhận.

> **17** Đừng nói : “Tôi sẽ núp ẩn không cho Đức Chúa thấy !

> **17** Từ chốn cao xanh, ai nào nhớ đến tôi ?

> **17** Giữa đám đông dân chúng, chẳng ai nhận ra tôi,

> **17** vì tôi là gì giữa cõi tạo thành bao la bát ngát ?”

> **18** Kìa, trời cao thẳm trùng trùng điệp điệp,

> **18** vực sâu và trái đất rung chuyển khi Người đến viếng thăm ;

> **19** đồng thời khi Người nhìn núi non và nền trái đất,

> **19** chúng đều run rẩy kinh hoàng.

> **20** Vậy mà người ta chẳng để tâm nghĩ tới những điều ấy,

> **20** ai nào suy tưởng về đường lối của Người ?

> **21** Bão táp, con người không nhìn thấy,

> **21** đa số các việc Người làm đều bí ẩn.

> **22** “Việc xét xử công minh, có ai công bố đâu ?

> **22** Ai chờ đợi việc ấy ? Vì còn lâu mới đến ngày hẹn.”

> **23** Người thiếu hiểu biết thì nghĩ những điều như thế,

> **23** kẻ điên dại và lầm lạc nghĩ toàn chuyện ngu si.

> **24** Con ơi, hãy nghe ta, hãy học cho biết,

> **24** và để tâm suy nghĩ lời ta.

> **25** Ta sẽ tuần tự trình bày kiến thức,

> **25** và công bố sự hiểu biết một cách tinh tường.

> **26** Theo quyết định của Đức Chúa,

> **26** các công trình của Người đã có từ nguyên thuỷ,

> **26** và khi làm ra chúng, Người phân thành từng loại.

> **27** Những công trình ấy, Người xếp đặt theo trật tự muôn đời,

> **27** từ thuở ban đầu cho đến các thế hệ về sau.

> **27** Chúng không phải đói cũng không biết mệt,

> **27** và chẳng bao giờ bỏ lơ công việc chúng phải làm.

> **28** Vật này không đụng vào vật khác,

> **28** và cho đến vạn đại, chúng không cưỡng lời Người.

> **29** Sau đó, Đức Chúa nhìn xem trái đất,

> **29** và ban cho nó đầy dẫy mọi ơn lành.

> **30** Người làm cho sinh vật lan tràn mặt đất,

> **30** và chúng sẽ phải trở về đất.

---

## Chapter 17

> **1** Đức Chúa lấy đất mà tạo ra con người,

> **1** rồi lại đưa con người trở về đất.

> **2** Người đã ban cho nó một số ngày và một khoảng thời gian,

> **2** cho nó quyền thống trị vạn vật trên mặt đất.

> **3** Người mặc cho nó sức mạnh tương xứng với mình,

> **3** và theo hình ảnh mình mà làm ra nó.

> **4** Người phú bẩm cho mọi xác phàm lòng kính sợ Người,

> **4** để chúng thống trị muông chim cầm thú.

> **6** Người ban cho chúng trí khôn, lưỡi, mắt, tai,

> **6** và trái tim để chúng suy nghĩ.

> **7** Người làm cho chúng được đầy kiến thức thông minh,

> **7** tỏ cho chúng biết điều tốt điều xấu.

> **8** Người đặt con mắt mình vào tâm hồn chúng,

> **8** để chúng nhận ra các công trình vĩ đại của Người.

> **10** Danh thánh Người, chúng sẽ ca ngợi,

> **10** những công trình vĩ đại của Người, chúng sẽ kể ra.

> **11** Người còn ban kiến thức cho chúng,

> **11** và cho thừa hưởng luật đem lại sự sống.

> **12** Người đã lập với chúng một giao ước muôn đời,

> **12** và tỏ cho thấy những điều Người phán quyết.

> **13** Mắt chúng đã nhìn thấy vinh quang rực rỡ của Người,

> **13** tai chúng đã nghe tiếng uy hùng Người phán.

> **14** Người phán bảo : “Các ngươi hãy tránh xa mọi điều bất chính.”

> **14** Bổn phận đối với tha nhân,

> **14** Người truyền cho ai nấy phải thi hành.

> **15** Đường lối của chúng luôn luôn ở trước mặt Người,

> **15** và không bao giờ giấu mắt Người được.

> **17** Người đặt cho mỗi dân một thủ lãnh,

> **17** còn phần riêng của Đức Chúa là Ít-ra-en.

> **19** Trước mặt Người, mọi công việc của chúng đều rõ như ban ngày,

> **19** và mọi nẻo đường của chúng,

> **19** mắt Người chăm chú dõi theo.

> **20** Những điều bất chính chúng làm không giấu Người được,

> **20** mọi tội lỗi chúng phạm đều lộ ra trước mặt Đức Chúa.

> **22** Việc từ thiện ai làm thì tựa như dấu ấn đối với Người,

> **22** ân đức của người ta, Người giữ mãi như con ngươi trong mắt.

> **23** Cuối cùng, Người sẽ đứng lên và ban thưởng,

> **23** và phần thưởng ấy, Người sẽ đặt trên đầu chúng.

> **24** Có điều là ai sám hối thì Người ban cho ơn trở về,

> **24** và những kẻ sờn lòng nản chí, Người cũng sẽ ủi an.

> **25** Hãy trở về với Đức Chúa và từ bỏ tội lỗi,

> **25** hãy cầu khẩn trước nhan Người và giảm bớt dịp tội.

> **26** Hãy đoạn tuyệt với gian ác, trở về cùng Đấng Tối Cao,

> **26** và cực lực gớm ghét mọi điều ghê tởm.

> **27** Trong âm phủ, ai nào ca ngợi Đấng Tối Cao,

> **27** nếu những kẻ đang sống không dâng lời cảm tạ ?

> **28** Người đã chết thì hết xưng tụng, vì nó không còn nữa ;

> **28** chỉ người đang sống và khoẻ mạnh mới ca ngợi Đức Chúa.

> **29** Lòng lân tuất của Đức Chúa cao cả dường bao,

> **29** ơn tha thứ dành cho kẻ trở lại với Người lớn lao biết mấy !

> **30** Vì người ta không nắm được tất cả mọi sự,

> **30** và con người đâu phải là bất tử !

> **31** Có chi chói lọi hơn mặt trời ? Thế mà nó cũng phải lặn đi.

> **31** Huống chi nòi huyết nhục chỉ nghĩ những điều xấu.

> **32** Chính Người mới giám sát sức mạnh trời cao thẳm,

> **32** còn nhân loại hết thảy chỉ là đất là tro.

---

## Chapter 18

> **1** Đấng hằng hữu muôn đời đã tạo thành vạn vật hết thảy.

> **2** Chỉ mình Đức Chúa được tuyên xưng là công chính.

> **4** Không ai được quyền loan báo các công trình của Người.

> **4** Ai sẽ khám phá những việc lớn lao Người thực hiện ?

> **5** Ai đo lường được Người mạnh mẽ quyền năng đến đâu ?

> **5** Ai dám kể ra lòng thương xót của Người ?

> **6** Chẳng thêm chẳng bớt, cũng không khám phá nổi

> **6** những sự lạ lùng của Đức Chúa.

> **7** Làm xong mới chỉ là bắt đầu,

> **7** ngưng lại mà vẫn còn bỡ ngỡ.

> **8** Con người là chi ? Nó có ích lợi gì ?

> **8** Đâu là cái hay cái dở của nó ?

> **9** Số ngày đời của con người nhiều lắm là một trăm năm.

> **10** Một giọt nước biển, một hạt cát :

> **10** đó là số năm ngắn ngủi của nó sánh với cái đời đời.

> **11** Bởi thế Đức Chúa kiên nhẫn với chúng,

> **11** và đổ tràn xuống trên chúng lòng thương xót của Người.

> **12** Người nhìn thấy và biết rằng

> **12** vận cùng của chúng thật là khốn khổ,

> **12** bởi thế Người gia tăng ơn tha thứ của Người.

> **13** Con người thì thương xót cận thân,

> **13** còn Đức Chúa xót thương mọi xác phàm.

> **13** Người trách cứ, sửa sai, dạy dỗ,

> **13** và dẫn đưa, như mục tử dẫn đàn chiên.

> **14** Người xót thương những ai đón nhận lời giáo huấn

> **14** và ân cần tìm phán quyết của Người.

> **15** Con ơi, khi làm ơn, con đừng trách móc ;

> **15** khi tặng quà, chớ kèm theo những lời rầu rĩ.

> **16** Hạt sương lại không giảm bớt cái nóng sao ?

> **16** Cũng vậy, lời nói còn quý hơn quà tặng.

> **17** Này, lời nói lại không hơn món quà quý sao ?

> **17** Người giàu ân đức thì tặng cả hai.

> **18** Kẻ ngu đần chửi thẳng vào mặt ;

> **18** quà tặng của con người tham lam làm rơi nước mắt.

> **19** Học trước đã rồi hãy nói sau ;

> **19** để ngừa bệnh, con hãy uống thuốc.

> **20** Trước khi xét đoán, hãy tự kiểm điểm,

> **20** thì trong giờ Chúa đến viếng thăm, con sẽ được khoan hồng.

> **21** Để khỏi mang bệnh, con hãy hạ mình xuống,

> **21** trong lúc ốm đau vì tội lỗi, con hãy tỏ lòng ăn năn.

> **22** Hãy giữ lời khấn hứa đúng thời, đừng chậm trễ,

> **22** chớ đợi đến giờ lâm chung mới ăn ở liêm chính.

> **23** Trước khi khấn hứa, con hãy lo dọn mình ;

> **23** đừng làm như người thử thách Đức Chúa.

> **24** Hãy nhớ đến cơn thịnh nộ trong những ngày cuối cùng,

> **24** đến giờ báo oán, khi Người ngoảnh mặt đi.

> **25** Hãy nhớ đến thời đói kém, khi con dư dật ;

> **25** khi giàu có, hãy nhớ đến cơn nghèo khổ và nỗi khốn cùng.

> **26** Từ sáng sớm tới chiều tà, thời gian thay đổi ;

> **26** trước mặt Đức Chúa, tất cả đều mau qua.

> **27** Người khôn ngoan thì thận trọng trong mọi sự,

> **27** và giữ mình khỏi lầm lỡ trong ngày tội lỗi hoành hành.

> **28** Ai thông minh thì biết khôn ngoan,

> **28** và ca tụng kẻ tìm được khôn ngoan.

> **29** Những người thạo ăn nói, chính họ cũng trau dồi khôn ngoan,

> **29** và nhả ngọc phun châu thành những câu ngạn ngữ tuyệt vời.

> **30** Con đừng buông theo các tham vọng của con,

> **30** nhưng hãy kiềm chế các dục vọng.

> **31** Nếu con thoả mãn các tham vọng của mình,

> **31** thì con làm cho kẻ thù con thích thú.

> **32** Đừng tìm vui trong khoái lạc xa hoa,

> **32** đừng cấu kết với bọn nào như thế.

> **33** Đừng vay mượn để tiệc tùng mà hoá ra nghèo,

> **33** và không còn đồng xu dính túi.

---

## Chapter 19

> **1** Một người thợ say sưa sẽ không giàu có được,

> **1** kẻ coi thường lợi nhỏ sẽ rơi vào nghèo túng.

> **2** Rượu và đàn bà làm hư hỏng những kẻ thông minh ;

> **2** ai mê gái điếm sẽ thành vô liêm sỉ,

> **3** Con người ấy sẽ thành cơ nghiệp cho giòi bọ,

> **3** và cuối cùng, con người vô liêm sỉ sẽ bị diệt vong.

> **4** Kẻ dễ tin là người nhẹ dạ.

> **4** Ai phạm tội thì gây hại cho chính mình.

> **5** Kẻ lấy sự dữ làm vui sẽ bị lên án.

> **6** Người ghét thói ba hoa sẽ tránh được sự dữ.

> **7** Quân tử thì phải nhất ngôn,

> **7** như thế, con sẽ không bị hại.

> **8** Đừng nói về bạn cũng như về thù,

> **8** đừng tiết lộ gì cả, trừ phi không nói là con có lỗi ;

> **9** vì người nghe con nói sẽ dè chừng,

> **9** và tới lúc nào đó, sẽ ghét con.

> **10** Con nghe được chuyện gì ư ? Hãy chôn nó trong lòng.

> **10** Can đảm lên ! Điều đó sẽ không làm con nổ tung đâu.

> **11** Vừa nghe một lời là kẻ ngu đần quằn quại,

> **11** như người phụ nữ lúc lâm bồn.

> **12** Như mũi tên cắm vào đùi người ta thế nào,

> **12** thì trong bụng kẻ ngu đần, chuyện đã nghe cũng thế.

> **13** Hãy điều tra người bạn, có khi nó đã chẳng làm gì ;

> **13** mà nếu có làm, thì nó sẽ không làm lại nữa.

> **14** Hãy điều tra người bên cạnh, có khi nó đã không nói gì,

> **14** mà nếu có nói, thì nó sẽ không nói lại nữa.

> **15** Hãy điều tra người bạn, vì thường hay có chuyện vu khống ;

> **15** nhưng đừng tin mọi lời của người ta.

> **16** Có kẻ ngã mà đâu cố ý,

> **16** và ai lại không lầm lỗi trong lời nói của mình ?

> **17** Hãy điều tra người bên cạnh con trước khi hăm doạ nó,

> **17** và dành chỗ cho Luật của Đấng Tối Cao.

> **20** Khôn ngoan nào cũng là kính sợ Đức Chúa,

> **20** trong mọi khôn ngoan đều có việc thi hành Lề Luật.

> **22** Nhưng biết điều dữ đâu phải khôn ngoan,

> **22** và mưu toan của quân tội lỗi đâu phải là lanh trí.

> **23** Có cái khôn khéo đáng ghê tởm,

> **23** người thiếu khôn ngoan là kẻ ngu đần.

> **24** Thà trí hiểu kém mà biết kính sợ,

> **24** còn hơn khôn khéo mà vi phạm Lề Luật.

> **25** Có cái khôn khéo tinh vi mà lại bất công,

> **25** có kẻ tráo trở nhân nghĩa để đem lẽ phải về mình.

> **26** Có kẻ xấu, (bên ngoài) thì lom khom, rầu rĩ,

> **26** mà (trong) lòng lại đầy xảo trá mưu mô.

> **27** Nó giấu mặt và giả điếc,

> **27** khi không bị nhận diện thì nó lấn át con.

> **28** Nếu vì yếu sức mà không phạm tội được,

> **28** thì khi gặp dịp, nó sẽ làm điều xấu.

> **29** Xem mặt, bắt hình dong,

> **29** giáp mặt, mới nhận ra ai là người có suy nghĩ.

> **30** Áo của một người, nụ cười nhe răng,

> **30** và dáng đi bộc lộ con người ấy.

---

## Chapter 20

> **1** Có lời trách mắng không đúng lúc,

> **1** có kẻ thinh lặng mà lại biết điều.

> **2** Thà trách mắng còn hơn giận dữ.

> **3** Người thú tội thì tránh được bao hệ luỵ.

> **4** Kẻ dùng bạo lực mà thi hành lẽ phải,

> **4** chẳng khác nào hoạn quan muốn hại đời con gái.

> **5** Có kẻ thinh lặng mà được kể là khôn ngoan,

> **5** còn kẻ ba hoa thì đáng ghét.

> **6** Có kẻ thinh lặng vì chẳng biết nói chi,

> **6** có kẻ thinh lặng để chờ thời.

> **7** Người khôn ngoan biết thinh lặng chờ dịp tốt,

> **7** còn kẻ bép xép, dại khờ lại bỏ lỡ cơ may.

> **8** Kẻ nhiều lời sẽ bị chán ghét,

> **8** người hiếu thắng thì bị khinh chê.

> **9** Có khi lâm nạn lại thành công,

> **9** gặp may mà hoá thiệt thòi.

> **10** Có lúc cho đi mà con không được lợi,

> **10** có lúc cho đi lại được trả gấp đôi.

> **11** Đôi khi vinh quang đem lại nhục nhã,

> **11** kẻ thấp hèn lại được ngẩng đầu hiên ngang.

> **12** Có kẻ sắm nhiều mà tốn ít,

> **12** nhưng thật ra phải trả gấp bảy lần.

> **13** Người khôn ngoan nói ít cũng gây được thiện cảm,

> **13** lời hoa mỹ của kẻ ngu đần chỉ là thứ đổ đi.

> **14** Ích gì cho con quà biếu của đứa khờ dại :

> **14** nó biếu một mà trông được mười.

> **15** Nó cho thì ít, trách mắng thì nhiều,

> **15** miệng oang oang như thằng mõ,

> **15** hôm nay cho mượn, ngày mai đã đòi.

> **15** Người như vậy thật đáng ghét.

> **16** Kẻ ngu đần nói : “Chẳng có ai thân thiết với tôi,

> **16** việc nghĩa tôi làm, chẳng ai biết đến !”

> **17** Chịu ơn nó toàn những quân mạt hạng,

> **17** biết bao lần chúng cười nhạo nó !

> **18** Sẩy chân còn hơn lỡ miệng,

> **18** những kẻ gian ác cũng sụp đổ nhanh như thế.

> **19** Người thô lỗ thì giống như câu chuyện không hợp thời,

> **19** kẻ dốt nát cứ kể đi kể lại.

> **20** Kẻ ngu đần không nói được dụ ngôn,

> **20** vì lúc phải nói, nó lại chẳng nói.

> **21** Do túng thiếu, có kẻ tránh được tội,

> **21** và không bị ray rứt lúc nghỉ ngơi.

> **22** Có người tiêu vong vì xấu hổ,

> **22** nó tiêu vong vì nể mặt đứa khờ.

> **23** Có kẻ vì xấu hổ mà hứa hẹn với bạn hữu,

> **23** bỗng dưng biến người ấy thành kẻ thù.

> **24** Nơi con người, nói dối là điều đê tiện xấu xa,

> **24** kẻ dốt nát cứ luôn mồm nói dối.

> **25** Trộm cắp còn đỡ hơn nói dối,

> **25** nhưng cả hai đều chuốc lấy hư vong.

> **26** Kẻ quen nói dối là kẻ vô liêm sỉ,

> **26** nỗi nhục không bao giờ rời xa nó.

> **27** Kẻ ăn nói khôn ngoan được người khác kính nể,

> **27** người cư xử chín chắn được bậc quyền cao trọng dụng.

> **28** Người làm ruộng thu lúa đầy bồ,

> **28** kẻ đẹp lòng các bậc quyền cao, dù có lỗi lầm, cũng được tha thứ.

> **29** Bổng lộc và quà cáp làm mờ mắt bậc khôn ngoan,

> **29** khiến miệng họ mắc quai, không còn dám khiển trách.

> **30** Khôn ngoan bị che giấu, kho tàng bị chôn vùi :

> **30** cả hai nào có ích chi ?

> **31** Người che giấu sự đần độn

> **31** vẫn hơn kẻ che giấu sự khôn ngoan.

---

## Chapter 21

> **1** Con ơi, đã trót phạm tội thì đừng phạm nữa !

> **1** Hãy xin ơn tha thứ những tội con đã phạm.

> **2** Con hãy tránh tội như tránh rắn,

> **2** vì nếu con tới gần, nó sẽ cắn con.

> **2** Răng nó khác nào răng sư tử

> **2** cướp mạng sống con người.

> **3** Vi phạm Lề Luật bao giờ cũng là gươm hai lưỡi,

> **3** gây ra vết thương không tài nào chữa trị.

> **4** Kinh hoàng và bạo lực làm tài sản tiêu tan,

> **4** nhà cửa đứa kiêu căng cũng bị tiêu tan như thế.

> **5** Kẻ nghèo vừa mở miệng cầu khẩn là Chúa lắng tai nghe :

> **5** Người xét xử ngay, không trì hoãn.

> **6** Ai ghét bỏ lời khiển trách là bước theo đường quân tội lỗi,

> **6** ai kính sợ Đức Chúa thì thật lòng trở lại.

> **7** Người khéo ăn khéo nói thì nổi tiếng khắp nơi,

> **7** nhưng ai tinh ý sẽ biết ngay hắn sơ hở chỗ nào.

> **8** Kẻ lấy tiền người khác xây nhà mình ở,

> **8** cũng giống như người chất đá làm mộ chôn mình.

> **9** Đám hội lũ phi pháp tựa như đống sợi vụn,

> **9** rốt cuộc chỉ làm mồi cho lửa mà thôi.

> **10** Đường nẻo quân tội lỗi thì phẳng phiu, không sỏi đá,

> **10** nhưng cuối đường là hố sâu âm phủ.

> **11** Ai tuân giữ Lề Luật sẽ điều khiển được tâm tư,

> **11** khôn ngoan là hết lòng kính sợ Đức Chúa.

> **12** Người không lanh lợi chẳng học hành gì được,

> **12** nhưng có thứ lanh lợi gây nhiều đắng cay.

> **13** Kiến thức của bậc khôn ngoan tràn trề như nước lũ

> **13** và lời khuyên của họ như nguồn suối tuôn trào.

> **14** Lòng dạ kẻ ngu đần như chiếc bình rạn nứt

> **14** chẳng giữ được một kiến thức nào.

> **15** Nghe một lời lẽ khôn ngoan,

> **15** người am hiểu tán thưởng và góp thêm ý kiến,

> **15** còn kẻ sa đoạ thì bực mình và bỏ lại sau lưng.

> **16** Lời lẽ kẻ ngu tựa hành lý nặng nề,

> **16** còn miệng người thông minh nói ra lời duyên dáng.

> **17** Trong đại hội, người sáng suốt được yêu cầu phát biểu,

> **17** lời họ nói được người ta để tâm suy nghĩ.

> **18** Khôn ngoan đối với đứa ngu tựa ngôi nhà đổ nát,

> **18** kiến thức của kẻ dốt là một mớ ý tưởng lộn xộn.

> **19** Với người ngốc, giáo dục ví như xiềng cùm chân,

> **19** như còng khoá tay phải.

> **20** Người ngu cười hô hố,

> **20** còn người sáng trí hoạ mới mỉm cười.

> **21** Với người khôn, giáo dục ví như vàng trang sức,

> **21** như xuyến trên tay phải.

> **22** Tới nhà ai, kẻ ngu xồng xộc bước vào,

> **22** còn người từng trải thì ngập ngừng e ngại.

> **23** Kẻ khờ đứng nhìn qua cửa,

> **23** còn người có giáo dục đứng lại bên ngoài.

> **24** Đứng nghe ngoài cửa là kẻ thiếu giáo dục,

> **24** còn người khôn coi đó là điều nhục nhã ê chề.

> **25** Đứa bẻm mép nói năng bừa bãi,

> **25** còn người khôn ăn nói chừng mực.

> **26** Kẻ ngu đần nói trước nghĩ sau,

> **26** người khôn ngoan nghĩ rồi mới nói.

> **27** Kẻ vô đạo nguyền rủa Xa-tan,

> **27** thật ra là nguyền rủa chính mình.

> **28** Đứa hay mách lẻo bôi nhọ chính bản thân,

> **28** và bị hàng xóm láng giềng ghét bỏ.

---

## Chapter 22

> **1** Kẻ lười biếng giống như hòn đá dính phân,

> **1** ai ai cũng chê cười khinh bỉ.

> **2** Kẻ lười biếng ví tựa đống phân,

> **2** ai đụng vào là phủi tay lập tức.

> **3** Nhục nhã thay người cha sinh phải đứa con trai mất dạy,

> **3** nhưng quả là thiệt thòi nếu sinh ra con gái.

> **4** Gái khôn sẽ được chồng làm gia nghiệp,

> **4** gái trơ trẽn là nỗi buồn cho người sinh ra nó.

> **5** Gái táo tợn làm xấu hổ cả cha lẫn chồng,

> **5** nó sẽ bị cả hai khinh miệt.

> **6** Bảo ban không đúng lúc tựa như hoà nhạc giữa đám tang,

> **6** nhưng roi vọt và lời răn đe là khôn ngoan mọi lúc.

> **9** Dạy đứa ngu ví như gắn lại những mảnh sành,

> **9** như đánh thức kẻ đang ngủ mê mệt.

> **10** Nói chuyện với đứa ngu ví như nói chuyện với đứa đang ngủ gật,

> **10** mình vừa nói xong, nó đã hỏi : “Cái gì thế ?”

> **11** Hãy khóc thương kẻ ly trần, vì nó đã mất ánh sáng ;

> **11** hãy khóc thương đứa ngu đần, vì nó đã mất trí khôn.

> **11** Khóc người chết thì khóc ít thôi, vì nó đã được yên nghỉ ;

> **11** còn đứa ngu đần, tuy sống mà tệ hơn là chết.

> **12** Khóc than người chết chỉ có bảy ngày,

> **12** còn đứa ngu đần và đứa vô đạo,

> **12** thì phải khóc than chúng bao lâu chúng còn sống.

> **13** Đừng nói nhiều với người khờ dại,

> **13** chớ đồng hành với đứa ngu si.

> **13** Hãy đề phòng nó để con khỏi buồn phiền,

> **13** và khỏi ra ô uế vì đụng chạm đến nó.

> **13** Hãy tránh xa nó, con sẽ được yên ổn,

> **13** và khỏi chán nản vì sự ngu đần của nó.

> **14** Có chi mà nặng hơn chì, tên nó là gì nếu chẳng là “ngu” ?

> **15** Vác cát, muối hay khối sắt, còn dễ hơn chịu đựng một đứa ngu.

> **16** Như cột kèo chắc chắn trong toà nhà,

> **16** dù động đất cũng chẳng lung lay ;

> **16** một tâm hồn cương quyết theo kế hoạch đã định,

> **16** gặp thời vận hạn cũng không nao núng.

> **17** Một tâm hồn xác tín vào những suy nghĩ khôn ngoan

> **17** khác nào bức tranh khảm trên tường bóng.

> **18** Như những viên đá nhỏ trên bờ tường,

> **18** khi gió thổi đến, không thể nằm yên,

> **18** một tâm hồn hèn nhát chiều theo những suy nghĩ dại dột,

> **18** gặp nỗi lo sợ nào cũng không đứng vững.

> **19** Chạm vào mắt làm tuôn rơi nước mắt,

> **19** chạm vào lòng khiến lộ ra nỗi lòng.

> **20** Liệng đá vào bầy chim làm chim bay tán loạn,

> **20** mắng nhiếc bạn bè khiến tình bạn tiêu tan.

> **21** Nếu con lỡ rút gươm đe bạn,

> **21** đừng thất vọng : vẫn có thể hàn gắn.

> **22** Nếu con lỡ nặng lời với bạn, đừng lo sợ : con có thể giải hoà.

> **22** Nhưng lăng nhục, kiêu căng, tiết lộ bí mật và trò bội phản

> **22** làm bạn hữu nào cũng phải trốn xa.

> **23** Hãy giữ chữ tín với người bạn lâm cảnh cơ hàn,

> **23** để khi nó thịnh vượng, con cũng được no thoả.

> **23** Hãy ở lại với nó trong cơn quẫn bách,

> **23** để khi nó hưởng gia tài, con cũng được hưởng chung.

> **24** Khói và hơi nóng cho biết có lửa trong lò,

> **24** lời lăng nhục mở đường cho máu đổ.

> **25** Che chở một người bạn, tôi không chút hổ ngươi,

> **25** chẳng việc gì mà phải lánh mặt.

> **26** Và nếu hắn có gây hoạ cho tôi,

> **26** thì ai biết chuyện cũng đều coi chừng hắn.

> **27** Miệng tôi, ai sẽ đặt người canh giữ,

> **27** và môi tôi, ai sẽ lấy thận trọng mà niêm phong,

> **27** để nhờ đó tôi không vấp ngã

> **27** và lưỡi tôi không làm tôi vong mạng ?

---

## Chapter 23

> **1** Lạy Đức Chúa là Cha và là Chúa Tể đời con,

> **1** xin đừng để mặc con chiều theo sở thích của môi miệng,

> **1** đừng để nó làm con vấp ngã.

> **2** Tư tưởng con, ai sẽ lấy roi sửa trị,

> **2** tâm can con, ai sẽ dùng khôn ngoan dạy dỗ,

> **2** để đừng dung thứ những lầm lỗi của con,

> **2** cũng đừng làm ngơ trước tội con đã phạm ?

> **3** Bằng không, lỗi lầm của con cứ gia tăng mãi,

> **3** tội lỗi của con chồng chất thêm nhiều,

> **3** con sẽ quỵ ngã trước mặt đối phương

> **3** và kẻ thù con đắc chí nhạo cười.

> **4** Lạy Đức Chúa là Cha và là Thiên Chúa của đời con,

> **4** xin đừng để mắt con trâng tráo,

> **5** xin đẩy dục vọng xa khỏi con,

> **6** xin chớ để thói ăn chơi truỵ lạc thống trị con,

> **6** đừng để con đắm chìm trong những dục vọng trơ trẽn.

> **7** Hỡi các con, hãy nghe dạy bảo về lời ăn tiếng nói,

> **7** vì ai tuân giữ, không bị bắt lỗi bao giờ.

> **8** Chính do môi miệng mà tội nhân bị bắt bẻ,

> **8** cũng do đó, đứa lăng mạ và kẻ tự cao phải vấp phạm.

> **9** Đừng để mình quen miệng thề bồi,

> **9** cũng đừng quen thói kêu tên Đấng Thánh.

> **10** Như một gia nhân luôn bị theo dõi,

> **10** hẳn trên mình luôn có vết đòn,

> **10** người quen thề bồi và lúc nào cũng kêu Danh Thánh,

> **10** hẳn sẽ không tránh được tội đâu !

> **11** Ai thề thốt lắm thì gian ác nhiều

> **11** và tai ương sẽ không xa nhà nó ở.

> **11** Nếu nó phạm vì sơ suất, nó vẫn mắc tội,

> **11** nếu vì khinh thường, nó mắc tội gấp đôi,

> **11** nếu thề vô cớ, nó hết đường chạy tội,

> **11** nhà nó ở sẽ đầy tai ương.

> **12** Có một kiểu nói ví được như tử thần,

> **12** chớ gì không ai nghe thấy trong sản nghiệp Gia-cóp !

> **12** Kiểu ăn nói đó, người đạo đức phải tránh cho xa

> **12** để khỏi ngụp lặn trong tội lỗi.

> **13** Con chớ quen miệng nói những lời thô lỗ tục tằn,

> **13** vì như thế là có tội.

> **14** Hãy nhớ đến cha mẹ con

> **14** khi con ngồi giữa bậc quyền cao chức trọng,

> **14** kẻo con quên mình đang ở trước mặt các vị ấy

> **14** mà cư xử như một kẻ ngu đần ;

> **14** rồi con lại mơ ước phải chi mình đừng sinh ra

> **14** và nguyền rủa ngày con chào đời.

> **15** Người đã quen nói những lời nhục mạ

> **15** thì suốt đời không ai sửa dạy nổi.

> **16** Có hai loại người làm gia tăng tội lỗi

> **16** và loại thứ ba kéo xuống cơn thịnh nộ.

> **17** Đam mê bốc cháy tựa như lửa bừng bừng,

> **17** sẽ chẳng tắt cho đến khi được thoả mãn.

> **17** Người mê đắm xác thịt

> **17** sẽ chẳng ngưng cho đến khi bị lửa thiêu huỷ.

> **17** Đối với kẻ mê đắm, bánh nào cũng ngon,

> **17** nó sẽ chẳng yên cho đến khi lìa đời.

> **18** Người không chung thuỷ với vợ tự nhủ rằng : “Nào ai thấy nổi ?

> **18** Bóng tối bao quanh ta, tường nhà che khuất ta !

> **18** Chẳng ai nhìn thấy, việc gì ta phải sợ ?

> **18** Đấng Tối Cao chẳng chấp tội ta đâu !”

> **19** Ấy mắt người đời thì nó sợ,

> **19** mà nào biết rằng mắt của Đức Chúa

> **19** sáng hơn mặt trời gấp vạn lần.

> **19** Người thấy rõ mọi đường nẻo phàm nhân

> **19** và thấu suốt cả những nơi kín ẩn.

> **20** Trước khi vạn vật được tạo thành, Người đã biết tất cả.

> **20** Sau khi chúng được hoàn thành, Người cũng biết.

> **21** Con người như thế sẽ bị trừng phạt giữa phố phường,

> **21** vào chính lúc không ngờ, nó bị bắt.

> **22** Người đàn bà bỏ chồng cũng thế :

> **22** thị sinh ra đứa con thừa tự bởi người khác.

> **23** Trước hết, thị không tuân giữ luật của Đấng Tối Cao,

> **23** tiếp đến, thị mắc lỗi với chồng ;

> **23** sau nữa, thị ngoại tình vì thói dâm đãng

> **23** và sinh ra những đứa con bởi người đàn ông khác.

> **24** Thị sẽ bị đưa ra trước cộng đoàn,

> **24** con cái thị cũng bị trừng phạt.

> **25** Chúng sẽ như cây không đâm rễ,

> **25** như cành không sinh hoa kết trái,

> **26** nhớ đến thị là người ta nguyền rủa,

> **26** nỗi nhục của thị không thể xoá nhoà.

> **27** Người đời sau sẽ biết rằng :

> **27** Không gì cao quý bằng kính sợ Đức Chúa

> **27** và chẳng có chi ngọt ngào bằng

> **27** tuân giữ những lệnh Đức Chúa truyền.

---

## Chapter 24

> **1** Đức Khôn Ngoan tự biểu dương

> **1** và hãnh diện ở giữa dân mình.

> **2** Khôn ngoan lên tiếng trong đại hội của Đấng Tối Cao

> **2** và hãnh diện trước quyền uy của Người.

> **3** “Ta phát xuất từ miệng Đấng Tối Cao

> **3** và như mây mù, Ta bao phủ cõi đất.

> **4** Ta cắm lều trên nơi cao thẳm

> **4** và đặt ngai Ta trên cột mây.

> **5** Duy có mình Ta đi vòng cả bầu trời

> **5** và rảo bước khắp vực sâu thăm thẳm.

> **6** Trên sóng biển, trên toàn cõi đất,

> **6** trên mọi nước mọi dân, Ta nắm trọn chủ quyền.

> **7** Giữa chúng hết thảy, Ta tìm chốn nghỉ ngơi,

> **7** xem có gia nghiệp của ai để Ta cư ngụ.

> **8** Bấy giờ, Đấng tác thành vạn vật truyền lệnh cho Ta,

> **8** Đấng tạo thành Ta dựng lều cho Ta ở.

> **8** Người phán : “Hãy cắm lều ở Gia-cóp,

> **8** hãy hưởng phần sản nghiệp ở Ít-ra-en.”

> **9** Người đã dựng nên Ta trước muôn đời, từ khởi thuỷ,

> **9** và Ta sẽ tồn tại mãi đến muôn đời.

> **10** Trong lều thánh, trước nhan Người, Ta thi hành thánh vụ

> **10** và như thế, Ta định cư tại Xi-on.

> **11** Ta cũng nghỉ ngơi trong thành đô yêu dấu,

> **11** tại Giê-ru-sa-lem, Ta nắm chủ quyền.

> **12** Ta đâm rễ sâu giữa một dân hiển hách,

> **12** trong phần riêng của Đức Chúa, cũng là sản nghiệp của Người.

> **13** Ta đã vươn lên tựa cây bá hương vùng Li-băng,

> **13** tựa cây trắc bá núi Khéc-môn.

> **14** Ta đã vươn lên như cây chà là ở Ên Ghe-đi,

> **14** như những khóm hồng ở Giê-ri-khô,

> **14** như cây ô-liu xanh tốt giữa cánh đồng.

> **14** Như cây tiêu huyền, Ta đã vươn lên.

> **15** Như cây quế, như tước sàng, Ta nức hương ngào ngạt,

> **15** Ta toả hương thơm ngát như một dược quý,

> **15** như phong tử hương, mã não, an tức hương,

> **15** như khói hương nghi ngút trong lều,

> **16** Ta vươn nhánh ra như cây nhựa điều,

> **16** nhánh của Ta là nhánh vinh quang tươi đẹp.

> **17** Tựa cây nho, Ta nẩy mầm xinh tốt,

> **17** hoa của Ta sẽ kết trái phú túc vinh quang.

> **19** Hỡi những kẻ khao khát Ta, nào hãy đến,

> **19** hãy ăn cho no thoả hoa trái của Ta.

> **20** Vì nhớ đến Ta thì ngọt ngào hơn mật

> **20** và được Ta làm gia sản thì ngọt hơn tảng mật ong.

> **21** Ai ăn Ta sẽ còn đói, ai uống Ta sẽ còn khát.

> **22** Ai nghe lời Ta sẽ không phải thẹn thùng,

> **22** ai hoạt động trong Ta sẽ không hề phạm tội.

> **23** Tất cả những điều ấy

> **23** đều có trong sách Giao ước của Thiên Chúa Tối Cao,

> **23** trong Lề Luật ông Mô-sê đã truyền,

> **23** để các cộng đồng Gia-cóp nhận làm gia nghiệp.

> **25** Lề Luật làm cho khôn ngoan dâng trào như sông Pi-sôn,

> **25** như sông Tích-ra vào mùa hái quả,

> **26** cho hiểu biết đầy tràn như sông Êu-phơ-rát,

> **26** như sông Gio-đan vào mùa gặt ;

> **27** cho lời dạy bảo chan hoà như sông Nin,

> **27** như suối Ghê-khôn vào mùa nho chín.

> **28** Người đầu tiên chẳng biết hết khôn ngoan,

> **28** kẻ cuối cùng cũng không hiểu thấu được.

> **29** Vì tư tưởng của khôn ngoan rộng hơn đại dương,

> **29** ý định của khôn ngoan sâu hơn vực thẳm.

> **30** Phần tôi, tôi như kênh đào chảy từ sông lớn,

> **30** như con lạch dẫn nước tới địa đàng.

> **31** Tôi tự nhủ : “Tôi sẽ tưới mảnh vườn của tôi”,

> **31** cho luống hoa đẫm nước.

> **31** Và này, kênh đào của tôi đã biến thành sông cả,

> **31** và sông cả biến thành đại dương.

> **32** Tôi sẽ làm cho lời dạy bảo rực sáng tựa bình minh,

> **32** cho nó chiếu toả mãi tận chốn xa vời.

> **33** Tôi sẽ tung gieo giáo huấn như lời của ngôn sứ,

> **33** sẽ lưu truyền cho các thế hệ mai sau.

> **34** Hãy xem : tôi vất vả đâu phải cho riêng mình,

> **34** nhưng còn vì mọi người muốn tìm kiếm khôn ngoan.

---

## Chapter 25

> **1** Có ba điều tôi hết lòng ao ước,

> **1** cả ba đều đẹp lòng Đức Chúa và người ta :

> **1** anh em hoà thuận, láng giềng thân thiết,

> **1** vợ chồng ý hợp tâm đầu.

> **2** Nhưng cũng có ba hạng người tôi gớm ghét,

> **2** và không chịu nổi lối sống của họ :

> **2** nghèo mà kiêu, giàu mà gian trá,

> **2** già đầu mà ngu, còn đi ngoại tình.

> **3** Còn trẻ con không lo dành dụm,

> **3** về già lấy đâu ra mà có ?

> **4** Người cao niên phán đoán, bậc lão thành chỉ bảo,

> **4** thật đẹp đẽ biết bao !

> **5** Sự khôn ngoan của các vị bô lão,

> **5** tư tưởng và ý kiến của các bậc danh nhân

> **5** thật đẹp đẽ chừng nào !

> **6** Giàu kinh nghiệm là triều thiên cho hàng bô lão,

> **6** lòng kính sợ Đức Chúa là niềm hãnh diện của các ngài.

> **7** Trong trí tôi nảy ra chín điều, mà lòng tôi cho là hạnh phúc.

> **7** Và điều thứ mười, tôi cũng sẽ nói ra :

> **7** Đó là người tìm được niềm vui nơi con cái,

> **7** người ngay khi còn sống đã nhìn thấy kẻ thù ngã quỵ.

> **8** Phúc thay kẻ được chung sống với người vợ thông minh,

> **8** kẻ không lỗi lầm trong lời ăn tiếng nói

> **8** và kẻ không phải làm tôi người chẳng xứng với mình.

> **9** Phúc thay kẻ biết xử sự khôn khéo,

> **9** kẻ nói mà người ta lắng tai nghe.

> **10** Người tìm được khôn ngoan cao cả biết chừng nào

> **10** nhưng vẫn chưa bằng người kính sợ Đức Chúa.

> **11** Lòng kính sợ Đức Chúa thì vượt trên tất cả,

> **11** ai sánh được với kẻ biết kính sợ Người ?

> **13** Không vết thương nào sánh nổi vết thương lòng,

> **13** (không sự dữ nào bằng sự dữ do đàn bà gây nên)

> **13** không độc ác nào bằng độc ác của người phụ nữ.

> **14** Không cái khổ nào bằng cái khổ do kẻ ghét ta gây nên.

> **14** Không sự báo thù nào như sự báo thù của kẻ địch.

> **15** Không nọc độc nào như nọc độc của loài rắn.

> **15** Không cơn giận nào bằng cơn giận của kẻ thù.

> **16** Tôi thà ở chung với sư tử hay rắn rết

> **16** còn hơn chung sống với người đàn bà xấu xa.

> **17** Lòng độc ác biến đổi nét mặt người đàn bà :

> **17** mặt y thị tối sầm như mặt gấu.

> **18** Chồng thị ngồi ăn với hàng xóm láng giềng

> **18** cứ buộc lòng phải thở than cay đắng.

> **19** Mọi gian ác đều chẳng thấm vào đâu

> **19** so với gian ác của người đàn bà ;

> **19** thị sẽ phải chịu số phận của phường tội lỗi.

> **20** Đàn ông trầm lặng sống với đàn bà lắm điều

> **20** chẳng khác chi đôi chân cụ già phải leo lên đồi cát.

> **21** Đừng để nhan sắc người đàn bà lôi cuốn con,

> **21** và cũng đừng ham muốn phụ nữ.

> **22** Vợ mà phải nuôi chồng

> **22** ắt sẽ nổi xung, hỗn láo và làm cho chồng mất mặt.

> **23** Con tim suy nhược, nét mặt buồn rầu,

> **23** tâm hồn tan nát : tất cả đều do người đàn bà độc dữ.

> **23** Tay chân rã rời, đầu gối bủn rủn :

> **23** cũng tại người vợ không biết tạo hạnh phúc cho chồng.

> **24** Tội bắt đầu có là do đàn bà,

> **24** và cũng tại đàn bà mà tất cả chúng ta phải chết.

> **25** Đừng khai mương cho nước chảy,

> **25** cũng đừng để cho đàn bà độc dữ tự do ăn nói.

> **26** Nếu con đưa tay làm hiệu mà nó chẳng theo

> **26** thì con hãy đoạn tuyệt với nó.