Genesis

1After two years Pharao had a dream. He thought he stood by the river,

2Out of which came up seven kine, very beautiful and fat: and they fed in marshy places.

3Other seven also came up out of the river, ill favoured, and leanfleshed: and they fed on the very bank of the river, in green places:

4And they devoured them, whose bodies were very beautiful and well conditioned. So Pharao awoke.

5He slept again, and dreamed another dream: Seven ears of corn came up upon one stalk full and fair:

6Then seven other ears sprung up thin and blasted,

7And devoured all the beauty of the former. Pharao awaked after his rest:

8And when morning was come, being struck with fear, he sent to all the interpreters of Egypt, and to all the wise men: and they being called for, he told them his dream, and there was not any one that could interpret it.

9Then at length the chief butler remembering, said: I confess my sin:

10The king being angry with his servants, commanded me and the chief baker to be cast into the prison of the captain of the soldiers:

11Where in one night both of us dreamed a dream foreboding things to come.

12There was there a young man a Hebrew, servant to the same captain of the soldiers: to whom we told our dreams,

13And we heard what afterwards the event of the thing proved to be so. For I was restored to my office: and he was hanged upon a gibbet.

14Forthwith at the king’s command, Joseph was brought out of the prison, and they shaved him, and changing his apparel, brought him in to him.

15And he said to him: I have dreamed dreams, and there is no one that can expound them: Now I have heard that thou art very wise at interpreting them.

16Joseph answered: Without me, God shall give Pharao a prosperous answer.

17So Pharao told what he had dreamed: Methought I stood upon the bank of the river,

18And seven kine came up out of the river exceeding beautiful and full of flesh: and they grazed on green places in a marshy pasture.

19And behold, there followed these, other seven kine, so very ill favoured and lean, that I never saw the like in the land of Egypt:

20And they devoured and consumed the former,

21And yet gave no mark of their being full: but were as lean and ill favoured as before. I awoke, and then fell asleep again,

22And dreamed a dream: Seven ears of corn grew upon one stalk, full and very fair.

23Other seven also thin and blasted, sprung of the stock:

24And they devoured the beauty of the former: I told this dream to the conjecturers, and there is no man that can expound it.

25Joseph answered: The king’s dream is one: God hath shewn to Pharao what he is about to do.

26The seven beautiful kine, and the seven full ears, are seven years of plenty: and both contain the same meaning of the dream.

27And the seven lean and thin kine that came up after them, and the seven thin ears that were blasted with the burning wind, are seven years of famine to come:

28Which shall be fulfilled in this order:

29Behold, there shall come seven years of great plenty in the whole land of Egypt:

30After which shall follow other seven years of so great scarcity, that all the abundance before shall be forgotten: for the famine shall consume all the land,

31And the greatness of the scarcity shall destroy the greatness of the plenty.

32And for that thou didst see the second time a dream pertaining to the same thing: it is a token of the certainty, and that the word of God cometh to pass, and is fulfilled speedily.

33Now therefore let the king provide a wise and industrious man, and make him ruler over the land of Egypt:

34That he may appoint overseers over all the countries: and gather into barns the fifth part of the fruits, during the seven fruitful years,

35That shall now presently ensue: and let all the corn be laid up under Pharao’s hands and be reserved in the cities.

36And let it be in readiness, against the famine of seven years to come, which shall oppress Egypt, and the land shall not be consumed with scarcity.

37The counsel pleased Pharao and all his servants.

38And he said to them: Can we find such another man, that is full of the spirit of God?

39He said therefore to Joseph: Seeing God hath shewn thee all that thou hast said, can I find one wiser and one like unto thee?

40Thou shalt be over my house, and at the commandment of thy mouth all the people shall obey: only in the kingly throne will I be above thee.

41And again Pharao said to Joseph: Behold, I have appointed thee over the whole land of Egypt.

42And he took his ring from his own hand, and gave it into his hand: and he put upon him a robe of silk, and put a chain of gold about his neck.

43And he made him go up into his second chariot, the crier proclaiming that all should bow their knee before him, and that they should know he was made governor over the whole land of Egypt.

44And the king said to Joseph: I am Pharao; without thy commandment no man shall move hand or foot in all the land of Egypt.

45And he turned his name, and called him in the Egyptian tongue, The saviour of the world. And he gave him to wife Aseneth the daughter of Putiphare priest of Heliopolis. Then Joseph went out to the land of Egypt:

46(Now he was thirty years old when he stood before king Pharao) and he went round all the countries of Egypt.

47And the fruitfulness of the seven years came: and the corn being bound up into sheaves was gathered together into the barns of Egypt.

48And all the abundance of grain was laid up in every city.

49And there was so great abundance of wheat, that it was equal to the sand of the sea, and the plenty exceeded measure.

50And before the famine came, Joseph had two sons born: whom Aseneth the daughter of Putiphare priest of Heliopolis bore unto him.

51And he called the name of the firstborn Manasses, saying: God hath made me to forget all my labours, and my father’s house.

52And he named the second Ephraim, saying: God hath made me to grow in the land of my poverty.

53Now when the seven years of the plenty that had been in Egypt were past:

54The seven years of scarcity, which Joseph had foretold, began to come: and the famine prevailed in the whole world, but there was bread in all the land of Egypt.

55And when there also they began to be famished, the people cried to Pharao for food. And he said to them: Go to Joseph: and do all that he shall say to you.

56And the famine increased daily in all the land: and Joseph opened all the barns, and sold to the Egyptians: for the famine had oppressed them also.

57And all provinces came into Egypt, to buy food, and to seek some relief of their want.

1Hai năm sau, Pha-ra-ô chiêm bao. Vua thấy mình đang đứng trên bờ sông Nin,

2và từ sông Nin có bảy con bò cái đi lên, hình dáng đẹp đẽ và da thịt béo tốt ; chúng gặm cỏ trong đám sậy.

3Rồi sau những con ấy, có bảy con bò cái khác từ sông Nin đi lên, hình dáng xấu xí và da thịt gầy còm, chúng đứng bên cạnh những con bò kia, trên bờ sông Nin.

4Bảy con bò cái hình dáng xấu xí và da thịt gầy còm ăn thịt bảy con bò cái hình dáng đẹp đẽ và béo tốt. Bấy giờ Pha-ra-ô tỉnh dậy.

5Vua ngủ lại và chiêm bao một lần thứ hai ; vua thấy bảy bông lúa đâm lên trên cùng một cọng, mẩy và tốt.

6Rồi có bảy bông lúa lép và nám cháy vì gió đông, mọc lên sau chúng.

7Bảy bông lúa lép nuốt chửng bảy bông lúa mẩy và chắc. Bấy giờ Pha-ra-ô tỉnh dậy, thì thấy rằng đó là một giấc chiêm bao !

8Sáng ngày ra, tâm thần vua xao xuyến, vua vời tất cả các phù thuỷ và hiền sĩ Ai-cập đến : Pha-ra-ô kể lại cho họ các giấc chiêm bao của mình, nhưng không có ai giải thích được cho vua.

9Bấy giờ quan chánh chước tửu mới thưa Pha-ra-ô rằng : “Hôm nay tôi xin nhắc lại những lầm lỗi của tôi.

10Pha-ra-ô đã nổi giận với bề tôi mình và cho giam tôi trong nhà viên chỉ huy thị vệ, tôi và quan chánh ngự thiện.

11Tôi và ông ấy, chúng tôi chiêm bao trong cùng một đêm ; chúng tôi chiêm bao, và mỗi giấc chiêm bao có một ý nghĩa khác.

12Cùng ở với chúng tôi có một thanh niên Híp-ri, nô lệ của viên chỉ huy thị vệ. Chúng tôi đã kể lại cho anh ta, và anh ta đã giải thích cho chúng tôi các chiêm bao của chúng tôi ; anh ta giải thích chiêm bao của mỗi người.

13Sự việc đã xảy ra như anh ta đã giải thích cho chúng tôi : tôi thì được phục hồi chức vụ, còn ông kia thì bị treo cổ.”

14Pha-ra-ô vời ông Giu-se đến. Người ta vội đưa cậu ra khỏi hầm. Cậu cạo râu cắt tóc, thay quần áo và vào chầu Pha-ra-ô.

15Pha-ra-ô nói với Giu-se : “Ta đã chiêm bao mà không ai có thể giải thích. Ta đã nghe nói rằng ngươi chỉ cần nghe kể lại chiêm bao là giải thích được.”

16Giu-se thưa Pha-ra-ô rằng : “Không phải tôi, mà là Thiên Chúa sẽ cho câu trả lời đem lại bình an cho Pha-ra-ô.”

17Pha-ra-ô nói với Giu-se : “Trong chiêm bao của ta, ta thấy mình đang đứng trên bờ sông Nin.

18Từ sông có bảy con bò cái đi lên, da thịt béo tốt, thân hình đẹp đẽ ; chúng gặm cỏ trong đám sậy.

19Rồi sau những con ấy, có bảy con bò cái khác đi lên, gầy guộc, thân hình rất xấu xí, da thịt ốm nhom ; ta chưa thấy bò nào xấu như chúng trong toàn cõi Ai-cập.

20Các con bò cái ốm nhom và xấu xí ăn thịt bảy con bò cái trước, những con béo tốt.

21Các con béo tốt vào bụng các con ốm nhom, mà người ta không biết rằng chúng đã vào bụng các con ốm nhom, vì hình dáng các con này vẫn xấu xí như trước. Bấy giờ ta tỉnh dậy.

22Ta lại thấy trong chiêm bao của ta có bảy bông lúa đâm lên trên cùng một cọng, chắc và tốt.

23Rồi có bảy bông lúa đẹt, lép và nám cháy vì gió đông, mọc lên sau chúng.

24Bảy bông lúa lép nuốt chửng bảy bông lúa tốt. Ta đã nói cho các phù thuỷ, nhưng không ai có thể cắt nghĩa cho ta.”

25Giu-se thưa Pha-ra-ô : “Giấc chiêm bao của Pha-ra-ô chỉ là một. Điều Thiên Chúa sắp làm thì Người đã báo cho Pha-ra-ô biết.

26Bảy con bò cái tốt là bảy năm, bảy bông lúa tốt là bảy năm : đó là một chiêm bao duy nhất.

27Bảy con bò cái ốm nhom và xấu xí đi lên sau chúng là bảy năm, và bảy bông lúa còi và nám cháy vì gió đông là bảy năm đói kém.

28Đó là điều tôi đã thưa với Pha-ra-ô : ‘Điều Thiên Chúa sắp làm thì Người đã cho Pha-ra-ô thấy.’

29Sắp tới là bảy năm rất sung túc trong toàn cõi Ai-cập.

30Tiếp sau những năm đó là bảy năm đói kém ; trong xứ Ai-cập người ta sẽ quên đi tất cả sự sung túc, và nạn đói sẽ làm cho xứ kiệt quệ.

31Trong xứ người ta sẽ không còn biết sự sung túc là gì, do nạn đói tiếp theo đó, một nạn đói trầm trọng.

32Giấc chiêm bao của Pha-ra-ô được lặp lại hai lần, nghĩa là sự việc đã được Thiên Chúa quyết định và Thiên Chúa sẽ mau thực hiện.

33Vậy bây giờ xin Pha-ra-ô xem có người nào thông minh và khôn ngoan, thì đặt người ấy cai quản xứ Ai-cập.

34Xin Pha-ra-ô hành động và đặt những quản đốc lo việc trong xứ, và vua sẽ đánh thuế một phần năm trên thóc lúa xứ Ai-cập trong bảy năm sung túc.

35Họ sẽ thu mọi lương thực của những năm được mùa sắp tới này. Họ sẽ chất chứa lúa mì làm lương thực trong các thành, và sẽ giữ lại, để Pha-ra-ô tuỳ quyền sử dụng.

36Số lương thực ấy sẽ là dự trữ trong xứ, phòng bảy năm đói kém sẽ xảy đến trong xứ Ai-cập, và xứ sẽ không bị huỷ diệt vì nạn đói.”

37Lời đó vừa lòng Pha-ra-ô và triều thần.

38Vua nói với triều thần : “Chúng ta tìm đâu được một người như người này, một người có Thần Khí Thiên Chúa ?”

39Pha-ra-ô nói với ông Giu-se : “Sau khi Thiên Chúa đã cho ông biết tất cả những điều ấy, không ai thông minh và khôn ngoan như ông.

40Ông sẽ là tể tướng triều đình của ta, toàn thể dân ta sẽ phục tùng mệnh lệnh của ông ; ta lớn hơn ông chỉ vì ngai vua mà thôi.”

41Pha-ra-ô nói với ông Giu-se : “Coi đây, ta đặt ông cai quản toàn cõi Ai-cập.”

42Pha-ra-ô rút nhẫn ra khỏi tay mình và xỏ vào tay ông Giu-se, mặc cho ông y phục vải gai mịn, và đeo vào cổ ông chiếc vòng vàng.

43Vua cho ông lên xa giá thứ hai của vua, và người ta hô trước mặt ông : “Quỳ xuống !” Như vậy, vua đặt ông cai quản toàn cõi Ai-cập.

44Pha-ra-ô nói với ông Giu-se : “Ta là Pha-ra-ô. Không có lệnh của ông, không ai được cử động tay chân trong toàn cõi Ai-cập.”

45Pha-ra-ô đặt tên cho ông Giu-se là Xóp-nát Pa-nê-ác và gả cô Át-nát cho ông, cô là con gái ông Pô-ti Phê-ra, tư tế thành Ôn. Ông Giu-se đi kinh lý xứ Ai-cập.

46Ông Giu-se được ba mươi tuổi khi ra trình diện Pha-ra-ô, vua Ai-cập. Ông cáo biệt Pha-ra-ô và rảo qua khắp xứ Ai-cập.

47Trong bảy năm sung túc, đất đã sinh ra mùa màng dư dật.

48Ông thu tất cả lương thực của bảy năm liên tiếp trong xứ Ai-cập và chứa trong các thành ; ông chứa trong mỗi thành lương thực sản xuất trong đồng ruộng chung quanh thành đó.

49Ông Giu-se chất chứa lúa mì rất nhiều, như cát biển, đến mức ông thôi không đong lường nữa, vì không thể đong lường được.

50Ông Giu-se được hai con trai sinh ra trước năm đói ; đó là hai người con mà bà Át-nát, con gái ông Pô-ti Phê-ra, tư tế thành Ôn, đã sinh cho ông.

51Ông Giu-se đặt tên cho con đầu lòng là Mơ-na-se, ông nói : “Vì Thiên Chúa đã làm cho tôi quên đi mọi gian khổ của tôi và tất cả nhà cha tôi.”

52Ông đặt tên cho con thứ hai là Ép-ra-im, ông nói : “Vì Thiên Chúa đã cho tôi sinh sôi nảy nở trong xứ tôi phải chịu khổ cực.”

53Khi bảy năm sung túc tại xứ Ai-cập chấm dứt,

54thì bảy năm đói kém bắt đầu, như ông Giu-se đã nói. Mọi xứ khác đều bị đói kém, nhưng trong toàn xứ Ai-cập thì có bánh ăn.

55Rồi toàn xứ Ai-cập bị đói và dân chúng kêu lên Pha-ra-ô xin bánh ăn. Pha-ra-ô nói với mọi người Ai-cập : “Cứ đến với ông Giu-se ; ông bảo gì, các ngươi hãy làm theo.”

56Khắp nơi trong xứ bị đói kém. Ông Giu-se mở hết các kho lúa mì và bán cho người Ai-cập. Nạn đói hoành hành trong đất Ai-cập.

57Từ mọi xứ, người ta đến Ai-cập để mua lúa mì của ông Giu-se, vì nạn đói hoành hành trên khắp mặt đất.