1 Maccabees

1Now king Antiochus was going through the higher countries, and he heard that the city of Elymais in Persia was greatly renowned, and abounding in silver and gold.

2And that there was in it a temple, exceeding rich: and coverings of gold, and breastplates, and shields which king Alexander, son of Philip the Macedonian that reigned first in Greece, had left there.

3Lo, he came, and sought to take the city and to pillage it: But he was not able, because the design was known to them that were in the city.

4And they rose up against him in battle, and he fled away from thence, and departed with great sadness, and returned towards Babylonia.

5And whilst he was in Persia, there came one that told him, how the armies that were in the land of Juda were put to flight:

6And that Lysias went with a very great power, and was put to flight before the face of the Jews, and that thy were grown strong by the armour, and power, and store of spoils, which they had gotten out of the camps which they had destroyed:

7And that they had thrown down the abomination which he had set up upon the altar in Jerusalem, and that they had compassed about the sanctuary with high walls as before, and Bethsura also his city.

8And it came to pass when the king heard these words, that he was struck with fear, and exceedingly moved: and he laid himself down upon his bed, and fell sick for grief, because it had not fallen out to him as he imagined.

9And he remained there many days: for great grief came more and more and more upon him, and he made account that he should die.

10And he called for all his friends, and said to them: Sleep is gone from my eyes, and I am fallen away, and my heart is cast down for anxiety.

11And I said in my heart: Into how much tribulation am I come, and into what floods of sorrow, wherein now I am: I that was pleasant and beloved in my power!

12But now I remember the evils that I have done in Jerusalem, from whence also I took away all the spoils of gold, and of silver that were in it, and I sent to destroy the inhabitants of Juda without cause.

13I know therefore that for this cause these evils have found me: and behold I perish with great grief in a strange land.

14Then he called Philip, one of his friends, and he made him regent over all his kingdom.

15And he gave him the crown, and his robe, and his ring, that he should go to Antiochus his son, and should bring him up for the kingdom.

16So king Antiochus died there in the year one hundred and forty-nine.

17And Lysias understood that the king was dead, and he set up Antiochus his son to reign, whom he brought up young: and he called his name Eupator.

18Now they that were in the castle, had shut up the Israelites round about the holy places: and they were continually seeking their hurt, and to strengthen the Gentiles.

19And Judas purposed to destroy them: and he called together all the people, to besiege them.

20And they came together, and besieged them in the year one hundred and fifty, and they made battering slings and engines.

21And some of the besieged got out: and some wicked men of Israel joined themselves unto them.

22And they went to the king, and said: How long dost thou delay to execute the judgment, and to revenge our brethren?

23We determined to serve thy father and to do according to his orders, and obey his edicts:

24And for this they of our nation are alienated from us, and have slain as many of us as they could find, and have spoiled our inheritances.

25Neither have they put forth their hand against us only, but also against all our borders.

26And behold they have approached this day to the castle of Jerusalem to take it, and they have fortified the stronghold of Bethsura:

27And unless thou speedily prevent them, they will do greater things than these, and thou shalt not be able to subdue them.

28Now when the king heard this, he was angry: and he called together all his friends, and the captains of his army, and them that were over the horsemen.

29There came also to him from other realms, and from the islands of the sea hired troops.

30And the number of his army was an hundred thousand footmen, and twenty thousand horsemen, and thirty-two elephants, trained to battle.

31And they went through Idumea, and approached to Bethsura, and fought many days, and they made engines: but they sallied forth and burnt them with fire, and fought manfully.

32And Judas departed from the castle, and removed the camp to Bethzacharam, over against the king’s camp.

33And the king rose before it was light, and made his troops march on fiercely towards the way of Bethzacharam: and the armies made themselves ready for the battle, and they sounded the trumpets:

34And they shewed the elephants the blood of grapes, and mulberries to provoke them to fight.

35And they distributed the beasts by the legions: and there stood by every elephant a thousand men in coats of mail, and with helmets of brass on their heads: and five hundred horsemen set in order were chosen for every beast.

36These before the time wheresoever the beast was, the were there: and withersoever it went, they went, and they departed not from it.

37And upon the beast, there were strong wooden towers, which covered every one of them: and engines upon them: and upon every one thirty-two valiant men, who fought from above; and an Indian to rule the beast.

38And the rest of the horsemen he placed on this side and on that side at the two wings, with trumpets to stir up the army, and to hasten them forward that stood thick together in the legions thereof.

39Now when the sun shone upon the shields of gold, and of brass, the mountains glittered therewith, and they shone like lamps of fire.

40And part of the king’s army was distinguished by the high mountains, and the other part by the low places: and they marched on warily and orderly.

41And all the inhabitants of the land were moved at the noise of their multitude, and the marching of the company, and the rattling of the armour, for the army was exceeding great and strong.

42And Judas and his army drew near for battle: and there fell of the king’s army six hundred men.

43And Eleazar the son of Saura saw one of the beasts harnessed with the king’s harness: and it was higher than the other beasts: and it seemed to him that the king was on it:

44And he exposed himself to deliver his people and to get himself an everlasting name.

45And he ran up to it boldly in the midst of the legion, killing on the right hand, and on the left, and they fell by him on this side and that side.

46And he went between the feet of the elephant, and put himself under it: and slew it, and it fell to the ground upon him, and he died there.

47Then they seeing the strength of the king and the fierceness of his army, turned away from them.

48But the king’s army went up against them to Jerusalem: and the king’s army pitched their tents against Judea and mount Sion.

49And he made peace with them that were in Bethsura: and they came forth out of the city, because they had no victuals, being shut up there, for it was the year of rest to the land.

50And the king took Bethsura: and he placed there a garrison to keep it.

51And he turned his army against the sanctuary for many days: and he set up there battering slings, and engines and instruments to cast fire, and engines to cast stones and javelins, and pieces to shoot arrows, and slings.

52And they also made engines against their engines, and they fought for many days.

53But there were no victuals in the city, because it was the seventh year: and such as had stayed in Judea of them that came from among the nations, had eaten the residue of all that which had been stored up.

54And there remained in the holy places but a few, for the famine had prevailed over them: and they were dispersed every man to his own place.

55Now Lysias heard that Philip, whom king Antiochus while he lived had appointed to bring up his son Antiochus, and to reign, to be king,

56Was returned from Persia, and Media, with the army that went with him, and that he sought to take upon him the affairs of the kingdom:

57Wherefore he made haste to go, and say to the king and to the captains of the army: We decay daily, and our provision of victuals is small, and the place that we lay siege to is strong, and it lieth upon us to take order for the affairs of the kingdom.

58Now therefore let us come to an agreement with these men, and make peace with them and with all their nation.

59And let us covenant with them, that they may live according to their own laws as before. For because of our despising their laws, they have been provoked, and have done all these things.

60And the proposal was acceptable in the sight of the king, and of the princes: and he sent to them to make peace: and they accepted of it.

61And the king and the princes swore to them: and they came out of the stronghold.

62Then the king entered into mount Sion, and saw the strength of the place: and he quickly broke the oath that he had taken, and gave commandment to throw down the wall round about.

63And he departed in haste, and returned to Antioch, where he found Philip master of the city: and he fought against him, and took the city.

1Còn vua An-ti-ô-khô thì rảo khắp các miền thượng du. Vua nghe tin ở Ba-tư có thành Ê-ly-mai, một thành nổi tiếng vì nhiều của cải vàng bạc.

2Đền thờ trong thành cũng có nhiều báu vật, có cả những mảnh giáp trụ bằng vàng, có áo giáp và vũ khí mà con vua Phi-líp-phê là A-lê-xan-đê đã để lại ; ông này là vua miền Ma-kê-đô-ni-a và là người đầu tiên cai trị nước Hy-lạp.

3Vậy vua An-ti-ô-khô đã tới đó, tìm cách đánh chiếm và cướp phá thành, nhưng không thành công, vì dân trong thành đã hay tin trước.

4Họ đứng lên giao chiến chống lại vua khiến vua phải bỏ chạy về Ba-by-lon, lòng buồn não ruột.

5Bấy giờ vua đang ở Ba-tư. Có người đến báo cho vua biết là các đoàn quân sang đất Giu-đa đã bị thảm bại :

6Tướng Ly-xi-a chỉ huy đoàn quân tinh nhuệ nhất đã bị người Do-thái đẩy lui. Những người này càng thêm mạnh nhờ vũ khí, quân nhu và nhiều chiến lợi phẩm thu được của những đoàn quân đã bị họ đánh tan tành.

7Họ đã triệt hạ Đồ ghê tởm do vua xây ở trên bàn thờ dâng lễ toàn thiêu tại Giê-ru-sa-lem, rồi xây tường luỹ cao chung quanh Thánh Điện giống như ngày xưa. Cả thành Bết Xua của vua, họ cũng xây như vậy.

8Nghe tin ấy, vua rất đỗi kinh hoàng. Vua lâm bệnh liệt giường vì phiền não, lại cũng vì sự việc không diễn ra như lòng mong ước.

9Vua nằm liệt như thế đã lâu, nỗi buồn cứ ngày đêm ray rứt. Tưởng như ngày chết đã gần kề,

10vua cho vời bạn hữu đến và nói : “Tôi không thể chợp mắt, vì nỗi âu lo canh cánh bên lòng.

11Tôi tự nhủ : Tại sao giờ đây tôi phải điêu đứng khổ sở như thế này ? Trước kia, khi đang cầm quyền, tôi hạnh phúc và được yêu mến biết bao !

12Nhưng bây giờ, nhớ lại thời ở Giê-ru-sa-lem, tôi đã lấy mọi vật dụng bằng bạc bằng vàng, đã sai người đi tiêu diệt dân cư ở miền Giu-đa mà không có lý do chính đáng. Hồi tưởng lại những hành vi tàn bạo đó,

13tôi biết chắc rằng chính vì thế mà tôi gặp phải bao nhiêu tai biến, và giờ đây sắp phải chết nơi đất khách quê người vì buồn phiền vô hạn.

14Vua cho vời ông Phi-líp-phê, một trong số các bạn hữu của vua, và đặt ông lên làm nhiếp chính trong toàn vương quốc.

15Vua trao cho ông Phi-líp-phê vương miện, cẩm bào và ấn tín của vua để ông nuôi nấng và giáo dục An-ti-ô-khô, con vua, để sau này lên ngôi kế vị.

16Vua An-ti-ô-khô băng hà tại Ba-tư năm một trăm bốn mươi chín.

17Hay tin ấy, ông Ly-xi-a lập con vua là An-ti-ô-khô lên ngôi kế vị. Vua này là người đã được ông Ly-xi-a nuôi nấng từ nhỏ và đặt tên là Êu-pa-to.

18Địch quân đóng tại Thành Luỹ đã vây chặt dân Ít-ra-en ở chung quanh Nơi Thánh. Chúng tìm mọi dịp để gây hoạ cho dân và tiếp tay với dân ngoại.

19Ông Giu-đa quyết định tiêu diệt chúng và triệu tập đại hội toàn dân để bao vây.

20Năm một trăm năm mươi, họ tập hợp nhau bao vây Thành Luỹ. Họ đặt những cỗ pháo và những máy bắn đá.

21Nhưng một số bên địch thoát khỏi vòng vây. Có mấy tên vô đạo trong dân Ít-ra-en cũng hùa theo chúng.

22Cả bọn đến yết kiến và tâu vua An-ti-ô-khô Êu-pa-to : “Ngài còn đợi đến bao giờ mới xét xử và báo thù cho anh em chúng tôi ?

23Phần chúng tôi, chúng tôi đã sẵn sàng phục vụ vua cha, đã thi hành các mệnh lệnh và tuân giữ các chỉ dụ của người.

24Chính vì thế mà đồng bào chúng tôi đến bao vây Thành Luỹ và coi chúng tôi như người dưng nước lã ; hơn thế nữa, tìm được ai trong chúng tôi, chúng cũng giết chết và cướp đoạt tài sản.

25Chúng ra tay không phải riêng gì với chúng tôi, mà còn với toàn lãnh thổ của ngài nữa.

26Kìa chúng đang đóng trại gần Thành Luỹ ở Giê-ru-sa-lem. Chúng lăm le chiếm Thành Luỹ nên đã tăng cường phòng thủ Thánh Điện và Bết Xua.

27Ngài không sớm ngăn chặn, chúng còn làm mạnh hơn thế nữa, và bấy giờ có muốn ngăn chặn cũng vô phương.”

28Nghe thế, vua An-ti-ô-khô nổi giận. Vua triệu tập tất cả các bạn hữu, các tướng lãnh trong quân đội và các vị chỉ huy kỵ binh.

29Lại có những đạo quân đánh thuê từ những vương quốc khác và nhiều hải đảo cũng đến với vua.

30Tổng số quân sĩ của vua lên tới một trăm ngàn bộ binh, hai mươi ngàn kỵ binh, ba mươi hai thớt voi trận.

31Chúng tiến quân qua ngã I-đu-mê và đóng trại gần Bết Xua, rồi giao chiến trong nhiều ngày, có máy bắn đá yểm trợ. Nhưng từ thế bị bao vây, quân Do-thái thoát ra được, phóng hoả đốt các máy bắn đá và chiến đấu thật anh hùng.

32Bấy giờ ông Giu-đa rời bỏ Thành Luỹ đến đóng ở Bết Dơ-khác-gia, đối diện với doanh trại của vua.

33Sáng hôm sau, vua dậy sớm, dẫn đoàn quân trực chỉ Bết Dơ-khác-gia, tại đây quân đội đã sẵn sàng giao chiến. Người ta thổi loa,

34đem nước cốt nho và dâu cho voi thấy để kích thích chúng xung trận.

35Voi cũng được phân phối cho các đội quân. Cạnh mỗi thớt voi có một ngàn quân, mình mặc áo giáp kết bằng khâu sắt, đầu đội mũ chiến bằng đồng, lại có năm trăm kỵ binh tinh nhuệ đi bên mỗi con vật.

36Đám kỵ binh này phải tính trước nơi con vật sắp tiến đến, và hễ nó đi đến đâu, bọn chúng cũng phải đi theo, không rời một bước.

37Trên mỗi con vật có một cái tháp kiên cố bằng gỗ để che chở cho nó. Tháp được cột vào con vật bằng những sợi dây đai. Trong mỗi tháp có ba người lính có thể giao chiến trên mình con vật ; ngoài ra còn có một quản tượng.

38Số kỵ binh còn lại, vua xếp cho đi hai bên đoàn quân để quấy rối quân của ông Giu-đa và bảo vệ quân của chúng.

39Khi mặt trời chiếu vào khiên thuẫn bằng vàng bằng đồng, thì núi non cũng phản chiếu và lấp lánh như những ngọn đuốc.

40Một phần đoàn quân của vua dàn trận trên núi cao, còn phần khác thì ở dưới đồng bằng. Chúng thận trọng tiến lên, hàng hàng lớp lớp.

41Mọi người đều rúng động khi nghe thấy tiếng ồn ào của đám đông ấy : tiếng bước chân huỳnh huỵch và tiếng vũ khí chạm vào nhau loảng xoảng, vì đoàn quân ấy thật đông đảo và hùng mạnh.

42Ông Giu-đa và đoàn quân tiến ra nghênh chiến. Trong đoàn quân của vua có sáu trăm người ngã gục.

43Ông E-la-da Au-a-ran thấy trong số những con vật có một con mang áo giáp đóng huy hiệu hoàng gia, lại to lớn hơn các con khác, nên tưởng rằng vua đang ngự trên đó ;

44thế là ông liều mạng cứu dân và được lưu danh muôn thuở.

45Ông dũng cảm xông vào con thú đang đi giữa đội quân và chém giết hai bên tả hữu, khiến chúng phải giãn ra.

46Ông luồn xuống dưới bụng voi ; đâm từ dưới lên và giết chết nó ; con vật ngã xuống đất đè lên ông. Thế là ông chết ngay tại chỗ.

47Người Do-thái liền rút lui khi thấy lực lượng của vương quốc và tinh thần của quân đội chúng.

48Nhưng đoàn quân của vua An-ti-ô-khô lên tận Giê-ru-sa-lem để tấn công người Ít-ra-en. Vua đóng trại để bao vây miền Giu-đê và núi Xi-on.

49Vua ký hoà ước với dân Bết Xua ; dân này đã ra khỏi thành vì bị vây hãm quá lâu không còn đủ lương thực, và năm ấy lại là năm sa-bát, năm cho đất nghỉ.

50Vua đã chiếm thành Bết Xua và đặt một toán quân canh giữ.

51Trong một thời gian dài, vua đóng quân trước Thánh Điện, đặt những cỗ pháo, máy bắn đá, dàn phóng hoả, dàn phóng đá, phóng tên và các cây cung.

52Quân Ít-ra-en cũng chế tạo máy để chống lại các loại máy của chúng và họ đã giao chiến trong một thời gian dài.

53Nhưng lương thực trong kho đã hết, vì năm ấy là năm thứ bảy, lại vì những người Do-thái tỵ nạn từ phía dân ngoại trở về Giu-đê đã ăn hết số lương thực dự trữ.

54Trong Nơi Thánh chỉ còn lại một ít người, bởi vì nạn đói đang hoành hành dữ dội. Những người khác đã phân tán đi mỗi người một ngả.

55Tướng Ly-xi-a nghe tin ông Phi-líp-phê đã được vua An-ti-ô-khô, lúc còn sinh thời, trao cho trách nhiệm giáo dục hoàng tử An-ti-ô-khô để sau này lên ngôi kế vị.

56Ông cũng được tin là ông này đã từ Ba-tư và Mê-đi trở về cùng với quân đội hoàng gia và đang tìm cách nắm chính quyền.

57Tướng Ly-xi-a vội vàng ra lệnh lên đường. Ông nói với vua, với tướng lãnh và dân quân : “Mỗi ngày chúng ta một suy yếu, lương thực thì ít ỏi, địa điểm chúng ta vây hãm thì kiên cố. Vả lại còn bao nhiêu việc nước đang đè nặng trên vai.

58Vậy giờ đây, chúng ta hãy ngưng chiến, hãy làm hoà với những người ấy và cả dân tộc họ.

59Chúng ta cứ để họ sống theo các tục lệ của họ như trước kia. Họ đã phẫn uất và hành động như trên chẳng qua là vì chúng ta đã huỷ bỏ các tục lệ của họ.”

60Vua và các thủ lãnh tán thành lời ông đề nghị ; vua sai sứ giả đến cầu hoà với người Do-thái. Những người này chấp thuận.

61Vua và các thủ lãnh cam kết với họ ; vì thế họ đã ra khỏi các pháo đài.

62Vua tiến vào núi Xi-on ; nhưng khi chứng kiến tận mắt pháo đài, thì gác lời cam kết ra một bên và ra lệnh triệt hạ các tường luỹ bao quanh.

63Rồi vua vội vã lên đường trở về An-ti-ô-khi-a. Thấy ông Phi-líp-phê đang làm chủ thành, vua đã giao chiến với ông và dùng vũ lực chiếm lại thành.